Postoje trenuci u istoriji jednog naroda kada ne smijemo kao srpski integralisti ćutati, jer ćutanje sada sa naše strane prestaje da bude izraz mudrosti i postaje odustajanje od sopstvenog istorijskog i duhovnog nasleđa. Upravo takav trenutak prepoznajem u savremenim napadima na Njegovu svetost patrijarha srpskog Porfirija, episkopa bačkog Irineja Bulovića i mitropolita budimljansko-nikšićkog Metodija Ostojića. Trojicu arhijereja koji, svaki na svom mjestu i u okviru svoje arhipastirske službe, svjedoče o duhovnoj snazi, istorijskom kontinuitetu i neraskidivom jedinstvu Srpske pravoslavne crkve i srpskog naroda.
Sa pozicija srpskog integralizma, koji ne doživljavam kao prolaznu političku formulu, već kao istorijski utemeljen pogled na nacionalno postojanje, smatram svojom moralnom i intelektualnom obavezom da ovim arhijerejima pružim punu, nedvosmislenu i principijelnu podršku.
Jer ovdje nije riječ samo o trojici crkvenih velikodostojnika. Riječ je o odnosu prema instituciji koja je vjekovima čuvala srpsko ime onda kada nije bilo srpske države, prema duhovnoj vertikali koja je povezivala Peć, Cetinje, Sremske Karlovce, prema istorijskom pamćenju koje nije moglo biti poništeno ni osmanskim osvajanjima, ni habzburškim pritiscima, ni komunističkim ideološkim eksperimentima.
Patrijarh Porfirije
Patrijarh srpski Porfirije nalazi se na čelu Crkve čija misija daleko prevazilazi dnevnopolitičke priče. Njegova služba nije proizvod izbornih ciklusa, medijskih kampanja ili političkih koalicija, već nastavak viševjekovnog duhovnog poretka koji svoje istorijske temelje pronalazi u svetosavskoj tradiciji.
U vremenu kada se od gotovo svake javne ličnosti zahtijeva da se svrsta politički, njegova služba podsjeća na postojanje vrijednosti koje ne mogu biti svedene na stranačku pripadnost.
Patrijarh Porfirije svojim položajem i pastirskom odgovornošću predstavlja duhovnog predstojatelja zajednice koja živi u različitim državama, ali pripada istoj crkvenoj tradiciji.
U tome se nalazi i jedna od najdubljih istorijskih istina srpskog integralizma, a to je da nacionalno i duhovno jedinstvo ne prestaje tamo gdje počinje administrativna granica.
Patrijarhova misija nije da udovoljava ideološkim očekivanjima onih koji bi Srpsku pravoslavnu crkvu najradije vidjeli kao instituciju bez nacionalnog pamćenja, bez istorijskog glasa i bez prava da javno svjedoči o sopstvenom identitetu.
Naprotiv, upravo je očuvanje tog kontinuiteta jedna od najvažnijih odgovornosti njegove službe. I zbog toga njegova Svetost smeta neokomunističkim komesarima oličenim u Bakiću i Gruhonjiću.
Zato patrijarhu Porfiriju pružam punu podršku, uvjeren da je dostojanstvo patrijaršijskog trona neodvojivo od dostojanstva srpske duhovne tradicije.
Arhiepiskop Irinej Bulović
Posebno mjesto u savremenom životu Srpske pravoslavne crkve pripada episkopu bačkom Irineju Buloviću, arhijereju čiji bogoslovski autoritet, intelektualna širina i višedecenijsko crkveno iskustvo predstavljaju značajan oslonac srpskog pravoslavlja.
Njegovo djelovanje dobija poseban istorijski značaj upravo na prostoru Vojvodine, gdje je srpska duhovna tradicija vjekovima predstavljala jedan od temelja nacionalnog opstanka.
Ne smijemo zaboraviti da su Sremski Karlovci bili središte Karlovačke mitropolije, da su srpske crkvene i prosvjetne ustanove u Habzburškoj monarhiji bile čuvari nacionalnog identiteta i da je upravo na tom prostoru srpska kultura iznjedrila ličnosti i ustanove od presudnog značaja za nacionalni preporod.
Od mitropolita Stefana Stratimirovića, preko Karlovačke bogoslovije, do Matice srpske i velikih nacionalnih kulturnih pokreta, istorija Srba u Vojvodini svjedoči o dubokoj povezanosti pravoslavne duhovnosti i nacionalne samosvijesti.
Upravo zato episkop Irinej predstavlja važan glas istorijskog kontinuiteta. Njegovo insistiranje na crkvenom poretku, bogoslovskom predanju i duhovnom jedinstvu ima značaj koji daleko prevazilazi granice Bačke eparhije.
Sa pozicija srpskog integralizma, u njegovom djelovanju prepoznajem odbranu jedne temeljne istine, a to je da Vojvodina nije istorijski prostor odvojen od srpske kulture, već jedno od njenih najznačajnijih središta.
Zato podrška episkopu Irineju predstavlja i podršku očuvanju srpskog duhovnog, kulturnog i istorijskog nasleđa sjeverno od Save i Dunava.
Mitropolit Metodije
U Crnoj Gori, gdje se već decenijama vode duboke rasprave o nacionalnom identitetu, istorijskom pamćenju i karakteru duhovnog nasleđa, mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije Ostojić predstavlja jednog od najznačajnijih savremenih svjedoka srpske pravoslavne tradicije.
Njegova arhijerejska služba počiva na istorijskom temelju koji seže do vremena Svetoga Save i osnivanja Budimljanske episkopije u trinaestom vijeku.
Ta činjenica ima izuzetan značaj.
Ona svjedoči da srpsko pravoslavno nasleđe na prostoru današnje Crne Gore nije proizvod savremenih političkih okolnosti, već dio viševjekovnog istorijskog razvoja.
Mitropolit Metodije nastavlja duhovnu tradiciju koja je nadživjela carstva, dinastije, okupacije i političke sisteme.
Njegova arhipastirska služba, posebno na prostoru Vasojevića, Polimlja, Nikšića i drugih krajeva koji pripadaju Budimljansko-nikšićkoj eparhiji, ima duboko duhovno i istorijsko značenje.
Za mene, kao čovjeka koji pripada srpskom kulturnom i istorijskom prostoru Crne Gore, podrška mitropolitu Metodiju predstavlja prirodan izraz poštovanja prema Crkvi koja je vjekovima bila neodvojiva od istorije naših predaka.
Nijedna savremena politička interpretacija ne može poništiti činjenicu da su svetosavska tradicija, Pećka patrijaršija, pravoslavni manastiri i crkvena književnost ostavili neizbrisiv trag u istoriji Crne Gore.
Mitropolit Metodije svojom službom čuva upravo to nasleđe.
Zato mu pružam punu podršku, sa dubokim uvjerenjem da očuvanje srpskog duhovnog identiteta u Crnoj Gori predstavlja istovremeno i očuvanje jednog od najznačajnijih slojeva njene ukupne istorijske baštine.
Ideološko nasleđe AVNOJ-a i pokušaji nacionalne fragmentacije
Da bismo razumjeli savremene ideološke sukobe oko srpskog nacionalnog i crkvenog pitanja, neophodno je vratiti se istorijskom nasleđu jugoslovenskog komunističkog federalizma.
AVNOJ-evski model državnog uređenja, institucionalizovan poslije Drugog svjetskog rata, stvorio je politički sistem u kojem su republički identiteti postepeno dobijali sve izraženiju državnopravnu dimenziju.
Istorijski paradoks tog procesa ogleda se u činjenici da je srpski narod, koji je živio u više federalnih jedinica, svoje nacionalno pitanje morao da razmatra u okvirima političkog sistema koji je sve snažnije naglašavao republičke granice.
Srpska pravoslavna crkva, međutim, nije bila niti će biti organizovana po tom političkom principu.
Njeno duhovno jedinstvo nastavilo je da povezuje vjernike nezavisno od republičkih razgraničenja.
U tome se nalazi jedan od razloga zbog kojih je Crkva ostala tako značajna institucija srpskog nacionalnog kontinuiteta.
Danas, kada pojedine političke anacionalne struje kako u Srbiji tako i u CG ponovo nastoje da regionalne i državne identitete predstave kao suprotnost širem srpskom kulturnom i duhovnom zajedništvu, istorijsko iskustvo nas upozorava na opasnost takvog pojednostavljivanja.
Srpski integralizam odbacuje ideju da administrativne granice mogu biti konačna mjera nacionalnog postojanja.
On polazi od stanovišta da srpski narod ima pravo da čuva svoje duhovne, kulturne i istorijske veze bez obzira na državne granice.
Upravo u tom kontekstu prepoznajem poseban značaj patrijarha Porfirija, episkopa Irineja i mitropolita Metodija.
Oni su arhijereji jedne Crkve, jednog duhovnog predanja i jednog istorijskog kontinuiteta koji je stariji od savremenih ideoloških podjela.
Srpska pravoslavna crkva nije nastala odlukom neke komunističke vlade, niti je njen istorijski autoritet uspostavljen voljom političkih plenuma.
Njeni korijeni sežu u srednjovjekovnu srpsku državnost, svetosavsku duhovnost i viševjekovnu borbu za očuvanje vjere i identiteta.
Upravo zato je pogrešno njeno savremeno djelovanje posmatrati isključivo kroz prizmu aktuelnih političkih sukoba.
Duhovna tradicija koja je uspjela da nadživi vjekove istorijskih iskušenja ne može se svesti na dnevnopolitičku polemiku.
U ličnosti patrijarha Porfirija prepoznajem dostojanstvo službe Svetog Save.
U ličnosti episkopa Irineja prepoznajem snagu bogoslovske misli i istorijskog pamćenja srpskog naroda u Vojvodini.
U ličnosti mitropolita Metodija prepoznajem duhovnu postojanost svetosavskog nasleđa u Crnoj Gori.
I upravo zato moja podrška njima nije uslovna, privremena ili diktirana političkim okolnostima.
Ona proizlazi iz dubokog uvjerenja da srpski narod ima obavezu da čuva institucije koje su bile oslonac njegovog istorijskog opstanka.
Uz Patrijarha Porfirija, Arhiepiskopa Irineja i Mitropolita Metodija, u ime istorije, vjere i srpstva
Srpski integralizam, onako kako ga razumijem i zastupam, nije samo pitanje političke organizacije ili nacionalnog programa. On predstavlja svijest o istorijskom jedinstvu naroda koji je, uprkos brojnim državnim, regionalnim i ideološkim podjelama, uspio da očuva zajedničko duhovno i kulturno nasleđe.
U središtu tog nasleđa nalazi se Srpska pravoslavna crkva.
Zato danas, kada se u javnom prostoru vode oštre polemike oko njenih arhijereja, smatram neophodnim da jasno i bez dvosmislenosti izrazim svoj stav.
Patrijarh Porfirije ima moju punu podršku kao duhovni predstojatelj Srpske pravoslavne crkve.
Episkop bački Irinej ima moju punu podršku kao istaknuti bogoslov, intelektualac i čuvar srpskog duhovnog nasleđa u Vojvodini.*
Mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije ima moju punu podršku kao arhipastir koji dostojanstveno nastavlja svetosavsku tradiciju na prostoru Crne Gore.
Njihova služba podsjeća nas na istinu koju srpska istorija neprestano potvrđuje: duhovno jedinstvo jednog naroda ne može se svesti na političke granice, niti se njegov istorijski kontinuitet može poništiti ideološkim odlukama.
Od Pećke patrijaršije do Sremskih Karlovaca, od manastira Đurđevih stupova do Sabornog hrama Svetog Save, proteže se jedna duhovna i istorijska vertikala koja predstavlja neotuđivi dio srpskog nacionalnog bića.
U toj vertikali vidim i smisao svoje podrške trojici arhijereja.
Ne kao izraz političkog opredjeljenja, već kao potvrdu trajnog istorijskog uvjerenja.
Na samom kraju, da naglasim, za razliku od zilotsko-avnoj evsko-komitskih epigona, za mene je svaki Vladika SPC dostojan, i podjela oko tog pitanja ne može i ne smije biti.
U ime istorije, u ime vjere i u ime srpstva!
(Ovaj tekst predstavlja odgovor na sve češće napade autošovinista, drugosrbijanaca, blokadera, avnojevskih Srba, CG komita na pomenute Arhijereje SPC)
Piše: Spasoje Tomić za „Srpski ugao“
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
