Sveti Stefan Prvomučenik u pravoslavlju obeležava se 9. januara kao treći dan Božića i prva krsna slava u godini. Praznik je posvećen arhiđakonu i prvom mučeniku hrišćanstva, čije ime potiče od grčke reči stephanos i znači venac ili kruna. Praznik je vezan za vernost, služenje bližnjima i spremnost na žrtvu.
Običaji Stefandana nose snažnu simboliku. Božićna slama iznosi se i smešta se u voćnjake, pčelinjake ili pomoćne zgrade, kao želja za plodnošću i napretkom. Slavska trpeza je po pravilu mrsna, osim kada praznik padne u sredu ili petak.
Kult Svetog Stefana duboko je ukorenjen kod Srba. Stefandan je bio krsna slava dinastije Nemanjić, ali i brojnih srednjovekovnih vladara i plemićkih porodica. Ime Stefan nosilo je značenje vladarske titule i potvrde legitimiteta, pa se nalazilo i na pečatima i kovanicama.
Isti datum nosi i savremeno značenje. Republika Srpska obeležava svoj rođendan u znak sećanja na 9. januar 1992. godine, kada je proglašena Republika srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Centralne svečanosti održavaju se u Banjaluci uz defile, svečanu akademiju, dodelu odlikovanja i komemorativne programe. Proslave se organizuju i u drugim gradovima, kao i u Srbiji, čime se naglašavaju posebne veze sa maticom.
Za Republiku Srpsku, danasnji datum ima značenje političkog početka i simbola samostalnog institucionalnog postojanja. Datum se vezuje za formiranje sopstvenih organa vlasti i jasno izraženu nameru srpskog naroda u Bosni i Hercegovini da sam uređuje svoj politički, pravni i društveni život. Ovaj dan u Srpskoj je temelj savremenog poretka i ključna tačka identiteta, bez obzira na kasnije sporove i osporavanja.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Spoj Stefandana i Dana Republike Srpske simbolično povezuje duhovno nasleđe i savremeni identitet. Praznik nosi poruku trajanja, istorijskog pamćenja i kolektivne odgovornosti prema budućim naraštajima, ukorenjene u veri, predanju i zajedništvu.
Piše: Stefan Bogdanović
