U manastiru Sokolica, nedaleko od Zvečana na Kosovu i Metohiji, u manastiru Sokolica vekovima se čuva jedno od najdragocenijih dela srpske srednjovekovne umetnosti, Bogorodica Sokolička. Skulptura od belog mermera nastala je početkom 14. veka i predstavlja Bogorodicu na prestolu sa malim Hristom u krilu.
Hristos desnom rukom blagosilja, dok u levoj drži svitak. Presto je ukrašen plitko klesanim biljnim ornamentima, a na skulpturi se još mogu uočiti tragovi boje i pozlate, što svedoči da prvobitno nije bila potpuno bela. Sačuvani tragovi naročito su vidljivi na oreolu oko Hristove glave.
Iako je poznata po manastiru Sokolica, skulptura izvorno pripada manastiru Banjska, zadužbini kralja Stefana Uroša II Milutina. Crkva Svetog Stefana u Banjskoj, građena početkom 14. veka kao kraljeva grobna crkva, bila je bogato ukrašena kamenom plastikom. Bogorodica sa Hristom nalazila se u luneti svečanog portala, najverovatnije na prolazu iz priprate u naos.
Posle razaranja Banjske krajem 14. ili početkom 15. veka, skulptura je preneta u obližnju Sokolicu. Spasli su je banjski monasi bežeći pred Osmanlijama.
Vreme ipak nije poštedelo ovo delo. Oštećeni su Bogorodičin oreol, delovi prestola, Hristove noge, lica, prsti i pojedini nabori odeće. Uprkos tome, skulptura je sačuvala dostojanstvo i snažan umetnički izraz. U literaturi se najčešće navode dimenzije oko 105 puta 71 puta 45 centimetara, dok baza spomenika kulture SANU beleži visinu od 106 i širinu od 67,5 centimetara.
Bogorodica Sokolička predstavljala je srpsku srednjovekovnu umetnost i pred međunarodnom javnošću. Godine 2004. bila je izložena na velikoj izložbi vizantijske umetnosti u Metropoliten muzeju u Njujorku, a potom kratko i u atrijumu Narodnog muzeja u Beogradu. Nakon izložbi vraćena je u Sokolicu.
Ovo mermerno delo istovremeno svedoči o umetničkom sjaju Milutinove Banjske i naporima srpskih monaha da u vremenima rušenja sačuvaju ono što se moglo spasti. Bogorodica Sokolička i danas ostaje u manastiru Sokolica – kao svetinja, umetničko remek-delo i vidljivi trag vekovnog srpskog trajanja na Kosovu i Metohiji.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
