Tokom 1915. godine oko 8.000 irskih dobrovoljaca stiglo je na teritoriju Kraljevine Srbije sa zadatkom da podrže srpsku vojsku u povlačenju i da zaustave bugarsku ofanzivu u Vardarskoj dolini. Njihov glavni položaj bio je kod sela Kosturno, gde su imali zadatak da spreče proboj bugarskih jedinica prema Solunu.
Ove jedinice bile su deo desete irske divizije, prebačene u Solun odmah posle teških gubitaka u bici na Galipolju 1915. godine. U novembru su stigle na zavejane položaje u planinskom području i odmah ušle u borbu. Francuske snage štitile su odstupnicu, dok su Irci bili raspoređeni na uskom planinskom prolazu koji je bio ključan za opstanak srpskih jedinica.
U prvim bugarskim napadima više od hiljadu irskih vojnika završilo je u bolnicama, slomljeni od promrzlina koje su bile jednako smrtonosne kao i puščana paljba. Ledeni vetar pretvorio je svaki rov u zamku, a peti dablinski bataljon ušao je u prvi sukob i za samo kratko vreme izgubio 138 ljudi. U tri dana borbi bataljon je sa 1.042 spao na 565 vojnika.
Uprkos ogromnoj brojnosti bugarske vojske, Irci su držali linije danima, usporavajući napredovanje i omogućavajući Srbima da izbegnu okruženje tokom trojne ofanzive na Srbiju krajem 1915. godine. Njihova borba podsećala je na Leonidu i njegove spartance, koji su držali planinski prolaz i žrtvovali se da bi drugi preživeli.
U tim borbama videla se retka vrsta savezništva. Irci, koji dotad nisu imali nikakvu vezu sa Srbijom, borili su se za tuđu slobodu, na tuđoj zemlji, pod tuđim nebom. Njihova odluka da ostanu na položajima uprkos teškim gubicima donela je poštovanje koje traje više od jednog veka.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Srpski narod u znak zahvalnosti podigao je keltski krst kod Dojrana, u današnjoj Severnoj Makedoniji. Taj spomenik posvećen je desetoj irskoj diviziji, njenim poginulim vojnicima i njihovoj ulozi u odbrani srpske vojske tokom 1915. godine. Danas stoji kao svedočanstvo hrabrosti i savezničke vernosti.
Piše: Stefan Bogdanović
