U starom jezgru Novog Pazara, u nekadašnjoj Varoš-mahali, nalazi se Crkva Svetog oca Nikolaja Mirlikijskog – jedno od najznačajnijih ostvarenja srpske sakralne arhitekture 19. veka u Staroj Raškoj. Hram je podignut u vreme osmanske vlasti, kada je izgradnja velike pravoslavne bogomolje predstavljala i duhovni podvig i potvrdu opstanka srpskog naroda na prostoru kolevke njegove državnosti.
Izgradnja crkve počela je 1871. godine, a u radovima su učestvovali iskusni graditelji iz debarskog kraja. Hram je zamišljen kao monumentalna podužna bazilika sa trobrodno organizovanim unutrašnjim prostorom, kupolom iznad središnjeg dela, galerijom na zapadu i trostrukom apsidom na istoku. Iako nema visoki zvonik, građevina svojom veličinom, skladnim proporcijama i položajem jasno dominira okolnim prostorom.
Spoljašnjost hrama odlikuju jednostavne linije i odmerena kamena dekoracija. Posebnu pažnju privlači zapadno pročelje sa monumentalnim ulazom, iznad kojeg se nalazi niša sa predstavom Svetog Nikole Mirlikijskog Čudotvorca. Naizmenično korišćenje svetlijih i tamnijih kamenih elemenata daje fasadi živost, ali ne narušava njenu ozbiljnost i dostojanstvo.
Za razliku od brojnih starijih pravoslavnih svetinja, zidovi unutrašnjosti nisu prekriveni freskama. Bele površine dodatno usmeravaju pogled ka najvrednijem delu crkve – raskošnom i potpuno očuvanom ikonostasu. Na zapadnoj strani nalazi se i prostrana galerija za hor, sa rezbarenom drvenom ogradom koja svedoči o umeću majstora tog vremena.
Ikonostas je izradila poznata porodica Đinoski iz debarskog kraja. Njegova drvena konstrukcija, ukrašena pozlaćenom biljnom ornamentikom, u potpunosti odvaja naos od oltara. Ikone su raspoređene u više celina: od starozavetnih predstava i prestonih ikona, preko Velikih praznika, Deizisa i proroka, do velikog Raspeća na vrhu. Svi delovi sačuvani su na mestima na kojima su prvobitno postavljeni, što ikonostasu daje posebnu istorijsku i umetničku vrednost.
Crkva Svetog Nikole danas pripada Eparhiji raško-prizrenskoj Srpske pravoslavne crkve i zaštićena je kao spomenik kulture Republike Srbije. Njena vrednost nije samo u arhitekturi i umetničkoj opremi. Ona svedoči o generacijama pravoslavnih Srba koje su, u teškim istorijskim okolnostima, uspele da sačuvaju veru, sabornost i svest o pripadnosti Staroj Raškoj.
U gradu nedaleko od Petrove crkve, Đurđevih stupova, Sopoćana i ostataka srednjovekovnog Rasa, ovaj hram predstavlja nastavak mnogo starije duhovne tradicije. Podignut pod tuđinskom vlašću, ostao je trajna potvrda da je srpski narod i u vremenima ograničenih prava imao snage da gradi, stvara i čuva svoje svetinje.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
