Živonosni istočnik – Istočni petak

U narodu poznat kao Istočni, ili Svetli petak, praznik Živonosnog istočnika posvećen Majci Božjoj vekovima se slavi kao dan vere, isceljenja i nade, ukorenjen u predanju o čudotvornom izvoru kod Carigrada. Ovaj praznik, koji pada u Svetloj sedmici nakon Vaskrsa, simbolizuje obnovu života i duhovnu snagu, a njegovo značenje sačuvano je kroz bogatu tradiciju srpskog naroda.

Njegovo slavljenje poteklo je u hramu podignutom kraj izvora koji se nazivao „Živonosni istočnik“. Prema predanju, vizantijski car Lav Veliki u petom veku naišao je u šumi na slepog čoveka. Po Božjem ukazanju pronašao je izvor, napojio ga i umio, nakon čega je slepac progledao. Kada je Lav postao car, na tom mestu podigao je crkvu, koja je ubrzo postala mesto okupljanja vernika iz svih krajeva.

Tokom vekova, brojna svedočanstva govorila su o isceljenjima na ovom mestu. Ljudi su dolazili tražeći pomoć za različite bolesti – od telesnih do duševnih. Vizantijski car Justinijan, koji je, prema predanju, i sam zadobio isceljenje, obnovio je i proširio hram sto godina kasnije. Istoriju ove svetinje i praznika zapisao je Nikifor Kalist u 14. veku.

Na ikonama se prikazuje Majka Božja sa detetom iznad izvora, dok joj prilaze vernici – slepi, bolesni, ali i carevi i sveštenici, svi u potrazi za milošću i isceljenjem. Ova slika vekovima podseća na snagu vere i zajedništva.

Kod Srba, ovaj dan nosi i naziv Blagi petak, jer se tada ne posti, već se praznik obeležava radošću. Stari običaji nalažu da se u zoru odlazi na izvor ili vodu, gde se ljudi umivaju, piju vodu i beru cveće, slaveći povratak života posle posta. U nekim krajevima, praznik su kao svoju slavu obeležavali i mehandžije.

Pogled redakcije portala Srpski Ugao

Praznik Živonosnog istočnika podseća na snagu vere i povezanost čoveka sa prirodom i tradicijom. To nije samo sećanje na čudo, već i opomena da duhovni izvori naroda nikada ne presuše, dok god postoji vera u njih.

Piše: Stefan Stojanović