Dok su pojedini hrvatski, sarajevski i zapadni mediji mesecima pokušavali da predsednika Srbije Aleksandra Vučića povežu sa navodnim „Sarajevo safarijem“, dokumentovani podaci pokazuju da su stotine stranaca sa Zapada zaista učestvovale u ratovima devedesetih – pre svega u hrvatskim i bosansko-hrvatskim jedinicama. Među njima je bilo ekstremnih desničara, neonacista, avanturista i kriminalaca, ali je njihova uloga decenijama ostajala na margini evropskog interesovanja.
Austrijski list „Der Standard“ piše da je između 800 i 1.000 stranih boraca iz čak 45 država bilo angažovano na hrvatskoj strani. Prema podacima hrvatskog istraživača Tomislava Šulja, među njima su bila 204 državljanina Velike Britanije, 132 Nemca, 90 Francuza, 42 Mađara, 33 Australijanca, 32 Holanđanina, 28 Šveđana, 26 Amerikanaca, po 21 Italijan i Poljak, 15 Čeha, 13 Austrijanaca i 11 Rusa. Najmanje 85 stranih boraca je poginulo, dok ih je oko 130 ranjeno.
Posebno je upečatljiv slučaj Austrijanaca Volfganga N. iz Salcburga i Stefana T. iz Koruške, koji su se upoznali u hotelu „Park“ u Mostaru, nakon što su pristupili Kažnjeničkoj bojni HVO-a. Jedinicom je komandovao Mladen Naletilić Tuta, Hrvat iz Bosne i Hercegovine, kojeg je Haški tribunal kasnije osudio na 20 godina zatvora zbog progona, mučenja i proterivanja Bošnjaka u zapadnoj Hercegovini. To jasno pokazuje u kakvim su se formacijama nalazili pojedini „dobrovoljci“ koje je deo hrvatske javnosti godinama predstavljao isključivo kao romantične borce za slobodu.
Volfgang N. je naveo da je po dolasku dobio kalašnjikov, automatsku pušku, osam ručnih bombi, borbeni nož i pancir. Svoja iskustva kasnije je opisao u knjizi znakovitog naslova „Idem sada da se igram Ramba“, u kojoj je pisao i o napadima na muslimanska sela u Hercegovini. Stefan T, tada učenik policijske škole, navodno je u Tutinoj jedinici primao 2.000 austrijskih šilinga mesečno, a 1996. godine u Klagenfurtu je osuđen na 11 godina zatvora zbog ubistva nemačkog plaćenika u Mostaru. U istom predmetu osuđena su još dvojica nemačkih državljana, dok je Volfgang N. oslobođen.
„Der Standard“ podseća da je Volfgang N. kasnije dospeo u javnost i zbog kršenja austrijskog zakona koji zabranjuje nacističku propagandu. Njegovo ime se 2025. pojavilo na kandidatskoj listi Slobodarske partije Austrije u Mistelbahu, ali je napustio stranku nakon što je otkriveno da je na društvenim mrežama objavljivao varijaciju parole SS-a. Ovaj slučaj nije bio usamljen: značajan deo stranih boraca u hrvatskim jedinicama pripadao je krajnjoj desnici, a među njima je bilo i otvorenih neonacista.
Stranci su tokom rata u Hrvatskoj bili raspoređeni u bataljonima „Zrinski“ i „Frankopan“, koje su formirali Hrvati sa iskustvom iz francuske Legije stranaca. U Bosni i Hercegovini borili su se u Posavini i Hercegovini, kao i u jedinicama HOS-a, vojnog krila nastalog iz Hrvatske stranke prava. Posebno je ozloglašena bila „Čikaška četa“, u kojoj je služio francuski nacional-socijalista Mišel Fasi, poznat pod nadimkom „Lelu“, koji je novinarima davao intervjue u SS uniformi. U brigadi „Kralj Tomislav“ postojao je i „Vikinški vod“, sastavljen od muškaraca iz severne i zapadne Evrope, koji su upućivani u borbe protiv zvanične Armije Bosne i Hercegovine.
Nemačka vlada je još 2001. godine, odgovarajući na poslaničko pitanje, navela da je oko 100 nemačkih državljana učestvovalo u sukobima kao plaćenici i da su se „gotovo bez izuzetka“ borili na strani hrvatskih ili bosansko-hrvatskih snaga. Prema saznanjima nemačke Savezne službe za zaštitu ustavnog poretka, oni su uglavnom dolazili iz krajnje desničarskog miljea. U nacionalističkim publikacijama otvoreno se pozivalo na odlazak u rat, dok su neonacistički krugovi organizovali skupove za stvaranje „jake i etnički čiste Hrvatske“. Dobrovoljci su formalno prijavljivani i kao pripadnici „sanitetskog korpusa“, kako bi se prikrila njihova stvarna vojna uloga.
Zanimljivo je da su se još tokom rata širile tvrdnje o navodnom masovnom odlasku Srba iz zapadnih zemalja na bosansko ratište. Čak 40 švajcarskih poslanika tvrdilo je 1993. da iz Švajcarske svakog vikenda autobusima odlazi navodno hiljadu ljudi kako bi ratovali na srpskoj strani. Švajcarska vlada, međutim, posle intenzivnih kontrola nije pronašla dokaze o organizovanom prevozu dobrovoljaca. Nasuprot tome, prisustvo stotina stranaca u hrvatskim jedinicama potvrđeno je dokumentima, fotografijama, sudskim presudama i svedočenjima samih učesnika.
Uprkos tome, upravo su neproverene priče o Srbima decenijama dobijale najviše prostora, dok su dokumentovani zapadni plaćenici u hrvatskim formacijama ostajali gotovo zaboravljeni. Isti obrazac ponovljen je u slučaju „Sarajevo safari“, kada je predsednik Vučić bez materijalnih dokaza predstavljen kao učesnik navodnog „lova na ljude“. Predsednik Srbije kategorično je odbacio te optužbe, sud u Hamburgu zabranio je „Špigelu“ da širi insinuacije o njegovoj umešanosti, a italijanski istražitelji za sada nisu pronašli čvrste dokaze dovoljne za izvođenje bilo kog osumnjičenog pred sud.
Ovakav odnos prema činjenicama razotkriva duboke dvostruke standarde. Kada tragovi vode ka hrvatskim ratnim formacijama i njihovim pomagačima iz zapadne Evrope, govori se o „dobrovoljcima“, pojedinačnim slučajevima i davno završenoj prošlosti. Kada se pojavi nepotvrđena tvrdnja protiv predsednika Srbije, ona se odmah pretvara u međunarodnu aferu i sredstvo za ponovno optuživanje čitavog srpskog naroda. Ratni zločini moraju biti istraženi bez obzira na nacionalnost počinilaca, ali se istorija ne može graditi tako što će se dokumentovana uloga jednih prećutkivati, a nedokazana krivica drugih proglašavati činjenicom.
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
