Dunavska banovina, koja je trajala od 3. oktobra 1929. do 1941. godine, sa prestonim gradom Novim Sadom, obuhvatala je, pored Bačke, Banata i Srema, ukupno područje od 28.160 kvadratnih kilometara i 2,3 miliona stanovnika. Banovina je bila najveća posle Savske, koju je činila Hrvatska bez Dalmacije i Istre, a uz Dravsku, u stvari Sloveniju, ekonomski i politički najvažnija teritorijalna jedinica u novoj državi.
Zakon o teritorijalnoj podeli na banovine napravljen je po nacrtu Josipa Smodlake, političara iz Splita, a banovi su, prema Oktroisanom ustavu, upravljali u ime kralja i predsedavali Banovskom veću. Banovska uprava bila je sastavljena od uglednih i uspešnih građana.
„Uz Banat, Bačku i Baranju u sastav Dunavske banovine ušao je i veći deo Srema, zatim cela Šumadija, Požarevačka Morava i Stig. Od velikih gradova van Vojvodine u ovoj banovini bili su Kragujevac, Požarevac i Smederevo. Prvobitno su Šid i Sremska Mitrovica bili uključeni u Drinsku banovinu, ali su posle energičnih protesta iz ta dva sreza pripojeni Dunavskoj banovini. Kad je već tako duboko zašla u Šumadiju, odlučeno je da u granice ove banovine uđe i Knić, rodno mesto vojvode Stevana Knićanina”, navode istoričari, što je manje poznato široj javnosti.
Povezivanje Vojvodine sa Šumadijom dobro je primljeno među viđenijim Vojvođanima, pogotovo onima u Beogradu, kao što su Veljko Petrović, Stanoje Stanojević i drugi. Smatralo se da srpski živalj ne bi imao apsolutnu većinu da je Dunavsku banovinu činila samo teritorija Vojvodine.
„U vreme stvaranja Dunavske banovine bilo je 56,9% Srba i Hrvata, 16,3% Nemaca, 18,2% Mađara i izvestan postotak Slovaka, Rumuna, Rusina, Roma i drugih. Pravoslavnog stanovništva bilo je 54,9%, rimokatoličkog 35,3%, a evangelista je bilo gotovo osam”, navodi se u Enciklopediji Novog Sada.
Povodom stvaranja Dunavske banovine, književnik Veljko Petrović objavio je pozdravni tekst u Glasniku istorijskog društva u Novom Sadu 1930. godine:
„Kad su Šumadija i Vojvodina srašćene u jednu banovinu, duboki smisao tog stvarnog i formalnog stapanja je osveštenje jednog istorijskog, kulturnog i socijalnog procesa i zahteva. Veza između tzv. vojvođanskih Srba i Šumadije, odnosno Srbije, bila je sudbonosna i stvaralačka za celi slovenski jug, već po tome što je ta i takva Šumadija bila naš pijemont, neposredni delotvorni nosilac i izvršilac stoletne narodne zavetne misli. Vojvodina i Šumadija su, ne upućene jedna na drugu, ne srodne sestre, već jedno te isto.”
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Uskoro je nikla i čuvena Banska palata – Banovina, impozantno zdanje jedinstvene kompozicije s dve zgrade. Zidano je po projektima arhitekte Dragiše Brašovana od 1935. do 1940. godine, na 28.000 kvadratnih metara.
„Građevina je podignuta uz novi bulevar, u obliku broda, dužine 185 i širine 42,5 metara, ima jarbol visok 42 metra i krije 569 soba i prostorija u pet etaža visokih 20 metara. Osvećena je 25. septembra 1939. godine”.
U administrativnoj zgradi u kojoj se nalazila banska uprava posle rata smešteni su izvršni organi AP Vojvodine. Za 12 godina postojanja Dunavske banovine izmenjalo se 11 banova, koji su tako u stopu pratili trend prečestih padova vlada i parlamentarnih izbora.
Piše: Siniša Kostić
