Sultanovi sinovi učili iz „bukvara“

U javnim raspravama o srpskom jeziku najčešće se pominju turcizmi koji su tokom viševekovne otomanske vladavine ušli u naš govor i tu se odomaćili. Međutim, retko ko zna da je uticaj išao i u suprotnom smeru: srpska kultura i jezik ostavili su dubok trag na turski svet. Jedan od najupečatljivijih dokaza jeste status srpskog jezika na dvoru Osmanskog carstva, gde je u 15. i 16. veku bio ključni diplomatski jezik, a na sultanskom dvoru se redovno učio.

Srpski narod, inkorporiran u feudalni sistem Carstva, igrao je važnu ulogu u političkom, društvenom i kulturnom životu Imperije. Turski izvori svedoče da je srpski jezik bio neophodan za komunikaciju sa balkanskim podanicima i susedima, pa su ga sultani i dostojanstvenici smatrali obaveznim znanjem. Posebno je zanimljiv četvorojezični udžbenik iz tog perioda, sačuvan u biblioteci džamije Sulejmanije u Istanbulu. Namenjen prinčevima i budućim visokim funkcionerima, podučavao je arapski, persijski, grčki i srpski jezik – jasan znak prestiža srpskog u carskom sistemu.

Ovaj udžbenik nije bio za obične građane, već za elitu koja je upravljala prostranstvima Carstva. Srpski jezik služio je za diplomatsku prepisku, pregovore i administraciju na Balkanu, gde je srpsko stanovništvo činilo značajan deo podanika. Iako je osmanska vlast donela promene, srpski jezik nije samo opstao, već je u određenim sferama postao most između dva sveta.

Pogled redakcije portala Srpski Ugao

Istorijski status srpskog jezika na osmanskom dvoru podseća nas da je srpska kultura oduvek bila most između Istoka i Zapada, sposobna ne samo da opstane pod tuđinskom vlašću već i da ostavi pečat na vladare. U vreme kada se nacionalni identitet često svodi na žrtvu i otpor, valja se setiti ove dimenzije – srpski jezik nije bio samo jezik potlačenih, već i jezik koji se učio na najvišim instancama moći. To je lekcija o snazi kulture koja, čak i u teškim vremenima, zrači dovoljno jako da oblikuje i one koji su mislili da oblikuju samo nju.

Piše: Stefan Stojanović