U berlinskim klubovima Vajmarske republike kokain je bio deo boemskog mita i noćnog života, dok se danas, tačno sto godina kasnije, sve češće pominje kao rasprostranjena „žurka-droga“ na nemačkoj zabavnoj sceni. Tako okvirno postavlja temu nova reportaža „Sto godina na kokainu“, koju je uradila produkcija Ipsilon-kolektiv za ARD medijateku. Dokumentarac, premijerno prikazan 9. februara, prati put kokaina od medicinske upotrebe u 19. veku do savremene evropske „poplave“, uz svedočenja ljudi koji su se s tom supstancom susretali kroz različite epohe – i upozorenja stručnjaka o posledicama.
Kako izveštava Ipsilon-kolektiv, čiji novinari, među njima i Karolin fon der Greben, prate istoriju kroz lične priče i arhivsku građu, priča se vraća u Darmštat. Nemački hemičari, poput Alberta Nimanna, 1860. godine uspevaju da izdvoje čisti kokain iz južnoameričkih listova koke, a kompanija Merk potom ga proizvodi i prodaje kao tada legalan preparat- u raznim tonizirajućim mešavinama i proizvodima koji su obećavali „energiju“ i „bolju koncentraciju“.
U dvadesetim godinama prošlog veka u Berlinu kabarea i džeza, kokain postaje simbol noćne „elite“ i deo podzemlja. U reportaži se pominju figure popularne kulture tog doba, među njima Marlen Ditrih i Anita Bergman, kao primeri glamuroznog okruženja u kojem je supstanca bila prisutna. Autori podsećaju da zabrane, uključujući onu iz 1929. godine, nisu ukinule potražnju – već su tržište gurnule u sivu zonu, gde je kontrola slabija, a rizici veći.
Dalje, reportaža prati period sedamdesetih i osamdesetih, kada se kokain sve češće vezuje za rokenrol scenu i svet biznisa, uz kulturu „produženog dana“ i pritisak performansa. Pominje se i muzička ikonografija tog vremena, pa tako i Udo Lindenberg, kao deo šire slike u kojoj se supstanca pojavljuje u pesmama, pričama i urbanoj legendi. U savremenom delu filma autori prelaze u današnje gradove i žurke od Hamburga do drugih centara- gde sagovornici govore o dostupnosti, normalizaciji i iluziji da je reč o „bezazlenom“ izboru, dok stručnjaci upozoravaju na suprotno- rizik zavisnosti, psihičke posledice i društvenu cenu koja raste brže od spremnosti sistema da reaguje.
Film prati i svedočanstvo čoveka koji opisuje kako je ranije učestvovao u distribuciji, zatim priču osobe koja je prošla kroz težak pad zbog zavisnosti, kao i komentare stručnjaka koji ukazuju da je današnji problem širi od pojedinačnih „loših odluka“. Poenta reportaže je jasna- ono što je nekada važilo za retku supstancu iz zatvorenih krugova, sada sve češće ulazi u svakodnevicu i zato je opasnije, jer se lakše potcenjuje.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Ova reportaža je podsetnik da priča o kokainu nije egzotika iz tuđih metropola, već evropski problem koji preliazi granice. Ipsilon-kolektiv ne nudi senzaciju, već upozorenje- sto godina kasnije, cena „normalizacije“ je previsoka, a jedini razuman odgovor su prevencija, edukacija i ozbiljan sistem. Važno je pomenuti da su tridesetih godina prošlog vela zubni lekari u Beogradu koristili kokain kao anestetik prilikom vađenja zuba, a ta revolucionarna supstanca stigla je upravo iz Nemačke. Tek decenijama kasnije domaća javnost je spoznala rizike konzumacije ovog narkotika.
Piše: Nina Stojanović
