Institut Srpski most na svom portalu, u rubrici „Dokumentovana istorija“, objavilo je odlomke iz italijanskih knjiga i arhivskih zapisa koji, kako tvrdi, pokazuju da su se Arnauti, odnosno Albanci, u većem broju naseljavali u Peći, Prištini i okolnim mestima posle Velike seobe Srba 1690. godine i tokom narednih decenija. Organizacija navodi da je građu prikupila u Italiji i stavila je javnosti na uvid kako bi se rasprava o Staroj Srbiji i Kosovu i Metohiji vratila dokumentima, a ne parolama.
Godina 1690. u srpskoj istoriji vezana je za povlačenje austrijskih trupa sa Kosova posle pohoda generala Pikolominija i odlazak velikog broja Srba na sever, predvođenih patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem. Savremeni manastirski zapisi, kao i kasnija istoriografija, govore o pustošenju sela, paljenju manastira i strahu od osmanske odmazde. Napuštena imanja i opustele varoši, prema tom tumačenju, otvorili su prostor za doseljavanje stočarskih i planinskih grupa sa severa Albanije, koje su osmanske vlasti često koristile kao pomoćne odrede.
U italijanskoj i mletačkoj građi iz tog doba „Arnauti“ se pojavljuju kao zasebna vojna i etnička oznaka — i kao saveznici i kao protivnici carskih trupa. Izveštaji o operacijama u „zemlji Kosovu“ 1689. i 1690. godine pominju Turke, Tatare i Arnaute u istim pohodima. Katoličke i venecijanske izvore koristili su i srpski istoričari, među kojima je Jovan N. Tomić u svom radu „O Arnautima u Staroj Srbiji i Sandžaku“. Srpski most sada ističe da odlomci iz knjiga pronađenih u Italiji isti proces vezuju konkretno za Peć, Prištinu i susedna naselja posle 1690. godine.
Za institut je smisao ovog poduhvata podjednako politički i naučni: pokazati da demografska slika Kosova i Metohije nije oduvek bila ista, već da se menjala posle ratova, seoba i kolonizacije. Takvo stanovište nije novo u srpskoj nauci — Dimitrije Bogdanović i drugi istoričari pisali su da se etnička granica pomerila posle Velike seobe — ali Srpski most želi da tu građu učini dostupnom široj javnosti objavljivanjem skeniranih stranica i prevoda.
Druga strana u ovoj istorijskoj debati ističe da je Albanaca na Kosovu i Metohiji bilo i pre 1690. godine, o čemu svedoče osmanski defteri i katolički izveštaji, kao i da su u austrijskom pohodu učestvovali albanski ustanici, među kojima su bili i pripadnici plemena Kelmendi. Istorijska slika je, dakle, složenija nego što se može predstaviti jednom rečenicom. Ipak, tvrdnja da je posle 1690. godine došlo do novih talasa naseljavanja u opustela mesta nije proizvod savremene politike: o tome su pisali i strani autori koji ne pripadaju srpskoj nacionalnoj istoriografskoj školi.
Srpski most poziva čitaoce da dokumenta pogledaju na portalu orgsrpskimost.org, u odeljku posvećenom dokumentovanoj istoriji. U vremenu u kojem se o Kosovu i Metohiji govori uglavnom kroz dnevnu politiku, objavljivanje starih italijanskih izvora — pod uslovom da su verno preneti, prevedeni i jasno citirani — raspravu vraća u arhive. To je, poručuju iz udruženja, i smisao njihovog rada: da se srpska strana ne brani samo sećanjem već i dokumentima.
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
