Šah je u srednjem veku bio cenjena zabava na evropskim i vizantijskim dvorovima, pa je preko Carigrada, Dubrovnika i primorskih trgovačkih puteva stigao i u srpske zemlje. Igra je bila dostupna prvenstveno vladarima, vlasteli i obrazovanim ljudima, koji su u njoj videli zabavu, ali i vežbu strpljenja, pamćenja i strateškog razmišljanja.
O ranom prisustvu društvenih igara u Srbiji svedoči i Ilovički prepis Zakonopravila Svetog Save iz 1262. godine. U crkvenim propisima, preuzetim iz vizantijskog kanonskog prava, sveštenstvu su zabranjivane igre povezane sa kockanjem i gubljenjem vremena. Pojedini tumači među njih ubrajaju i šah, ali treba imati u vidu da srednjovekovni nazivi igara nisu uvek dovoljno precizni da bi se svaka takva odredba bez rezerve odnosila na šah kakav danas poznajemo.
Šahovska tabla predstavljala je pojednostavljenu sliku vojske i bojnog polja. Kralj, savetnik, konjanici, bojna kola i pešaci imali su uloge koje su podsećale na poredak srednjovekovnog društva. Vlastelin je tokom igre morao da predviđa protivnikove namere, čuva sopstvenog vladara i žrtvuje manje važne figure radi konačne pobede. Zato je šah u viteškoj kulturi smatran korisnom vežbom uma, mada nema dovoljno izvora da je u Srbiji zvanično bio propisan kao jedna od obaveznih „sedam viteških veština“.
Srednjovekovna varijanta, bliska persijsko-arapskom šatrandžu, bila je sporija od savremenog šaha. Figura koja je prethodila današnjoj dami predstavljala je kraljevog savetnika ili vezira i mogla je da se pomeri samo jedno polje dijagonalno. Preteča lovca kretala se dva polja ukoso i mogla je da preskoči figuru. Današnja moćna dama i savremeno kretanje lovca ustalili su se u Evropi tek krajem 15. veka.
Raskošni kompleti širom srednjovekovne Evrope izrađivani su od slonovače, kosti, roga, plemenitog drveta i metala i predstavljali su znak ugleda vlasnika. Ipak, tvrdnje o konkretnim skupocenim garniturama srpske vlastele treba iznositi oprezno dok nisu potvrđene arheološkim nalazima ili pisanim izvorima. Nesumnjivo je, međutim, da je u kulturi srpskog dvora, naročito u doba despota Stefana Lazarevića i snažnih vizantijskih i zapadnih uticaja, šah imao mesto dostojno obrazovanog ratnika i vlastelina.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
