Ruski konzul Ivan Stepanovič Jastrebov istorijska je ličnost koju Srbi iz Prizrena, pre svega, i danas pominju kao zaštitnika i dobrotvora koji je ostao u trajnom pamćenju srpskog naroda, jer ih je štitio od turskog i šiptarskog zuluma u drugoj polovini 19. veka.
Jastrebov je bio vicekonzul u Prizrenu, a diplomatskom delatnošću uspeo je da zaštiti Srbe na Kosovu i Metohiji. Radio je na jačanju njihovog prosvetnog i duhovnog života, trudio se da spreči njihovo iseljavanje u Srbiju i odnarođavanje. Zalagao se da se pravoslavnima osigura lična bezbednost i da se uvede red u radu srpskog sveštenstva.
Obišao je mnoga teško pristupačna sela Stare Srbije i prikupljao istorijske, etnološke i etnografske podatke. Vodio je sveštenike koji su krštavali i venčavali Srbe, čime je sprečavao prelazak u islam. Zaslužan je za osnivanje, rad i opstanak Prizrenske bogoslovije i bio je posrednik između srpske vlade i uprave bogoslovije: preko njega je išla prepiska, novac, knjige i sve što je bogosloviji bilo potrebno.
„U finansijskim krizama često je upravi pozajmljivao novac, a školsku biblioteku snabdevao knjigama. U to vreme osnovan je list ‘Prizren’, koji je izlazio na turskom i srpskom jeziku. Okupljao je i savetovao viđenije prizrenske Srbe i pomagao ih u sporu sa Cincarima oko Crkve Svetog Spasa. Za konzula u Prizrenu postavljen je jula 1879. Kraće vreme proveo je kao konzul u Janjini (septembar 1880 – februar 1881), te se vratio u Prizren i na mestu konzula ostao do marta 1886. U Prizrenu, gde je vladala anarhija i gde je šiptarska Prizrenska liga delovala pogubno po pravoslavni živalj, štitio je ne samo bogosloviju i škole, već i sve srpsko stanovništvo“, navode istoričari.
Objavio je značajno etnografsko delo „Običaji i pesme Srba u Staroj Srbiji“ (1886). Drugo izdanje dopunio je pismima Makedonaca konzulatu u Solunu (1889), a u predgovoru je dokazivao da su slovenski stanovnici Stare Srbije i Makedonije Srbi, a ne Bugari, zbog čega su Bugari knjigu negativno tumačili.
Kao konzul upoznao je Staru Srbiju i proučavao folkloristiku, etnografiju i istoriju crkve. Radove je objavljivao u „Glasniku Srpskog učenog društva“ (1874–1876, 1879–1882, 1885) i sarađivao u „Slovincu“ (1884). Srpska kraljevska akademija objavila je 1904. godine njegov rukopis „Stara Serbija i Albanija“. Mnogi istorijski spomenici koje je opisao kasnije su nestali, te su njegove beleške ostale jedina svedočanstva o njima.
Sakupljao je dragoceni materijal iz srpskih riznica. Preko srpskog poslanstva u Carigradu poslao je u Beograd više vrednih predmeta iz Prizrena i originala, kao što su Hrisovulje Stefana Dečanskog i antimins patrijarha Arsenija Čarnojevića.
Preminuo je 1894. godine u Solunu, a sahranjen je na Solunskom groblju.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Odlikovan je velikim brojem ruskih odlikovanja, ali i srpskim: Takovskim krstom III reda, Ordenom Svetog Save II i I reda, Znakom Crvenog krsta, Medaljom Društva „Sveti Sava“, kao i Ordenom nezavisnosti Crne Gore II i I reda.
Piše: Siniša Kostić
