Terezin, grad na severu Češke, jedno je od onih mesta čije se značenje ne može svesti na geografsku tačku na mapi. Tokom Prvog i Drugog svetskog rata imao je ključnu ulogu u sistemu represije, a danas funkcioniše kao memorijalni centar. Upravo ovaj prostor, početkom godine posetila je ekipa portala Srpski Ugao, obilazeći lokalitet koji i danas nosi snažnu istorijsku poruku za srpski narod.
Zastali smo ispred ćelije broj jedan, najpoznatijeg prostora u terezinskoj tvrđavi. U njoj je od 1914. do 1918. godine bio zatočen Gavrilo Princip, srbin koji je u Sarajevu pucao protiv austrougarskog okupatora prestolonaslednika Franca Ferdinanda. Zbog tog hrabrog čina proveo je poslednje godine života u zatvoru, u izuzetno teškim uslovima i mukama. Umro je u Terezinu, nekoliko meseci pre završetka Prvog svetskog rata.
Tvrđava Terezin izgrađena je 1790. godine u vreme Habzburške monarhije. Tokom Prvog svetskog rata korišćena je kao zatvor za političke protivnike Austrougarske.
Tokom Drugog svetskog rata Terezin je pretvoren u logor praškog Gestapoa i delovao je od 1940. do 1945. godine. Kroz taj sistem zatočenja prošlo je oko 150.000 Jevreja, dok je približno 35.000 ljudi izgubilo život unutar samog kompleksa. Terezin je bio sastavni deo šire mreže progona i deportacija širom okupirane Evrope.
Nacističke vlasti koristile su Terezin i u propagandne svrhe. Godine 1944. snimljen je film koji je trebalo da prikaže navodno humane uslove života zatočenika, iako je stvarnost bila potpuno drugačija.
Među zatočenicima bila je i Dita Kraus, deportovana u Terezin sa 13 godina, a kasnije prebačena u Aušvic. Njena svedočenja danas su deo memorijalne građe. Terezin je danas delom u ruševinama, ali očuvan kao mesto dokumentovanja istorije i stradanja.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Piše: Stefan Bogdanović
