U jesen 1269. ili proleće 1270. godine u porti Pećke patrijaršije, pored tek dovršene Crkve Svetih apostola, arhiepiskop srpski Sava II (svetovno Predislav Nemanjić), sin kralja Stefana Prvovenčanog i sinovac Svetog Save, zasadio je sadnicu crnog duda. Predanje kaže da je sadnicu doneo sa hodočašća iz Sirije, iz oblasti Bilad aš-Šama, kao tihi znak nade i trajanja. Dud koji je tada posađen danas je star više od 750 godina i smatra se najstarijim zaštićenim drvetom u Srbiji, živim svedokom nemanjićkog doba.
Rođen oko 1200. godine, Predislav je odrastao u vremenu uspona srpske države, ali je sledeći primer svoga strica, izabrao monaški put. Nakon službe episkopa humskog, nasledio je svetog Arsenija I na arhiepiskopskom tronu (oko 1263–1271). U doba kralja Uroša I, kada se Srbija učvršćivala privredno i politički, Sava II je mirno i postojano jačao autokefalnu Crkvu – brinuo o manastirima, crkvenom poretku i duhovnoj disciplini, nastojeći da svetosavska tradicija ostane živa u narodu. Obeležava se u Srpskoj pravoslavnoj crkvi 21. februara po gregorijanskom kalendaru (ili 8. februara po julijanskom).
Upokojio se 1271. godine u Peći, a njegove mošti i danas počivaju u Crkvi Svetih apostola. Dud koji je posadio preživeo je vekove: osvajanja, ratove i nemar. Krajem 18. ili početkom 19. veka pogodio ga je grom i raspukao deblo gotovo na pola, pa su grane polegle prema zemlji. Mnogi su mislili da je drvo propalo, ali iz pukotine i poleglih grana izbili su novi izdanci, uhvatili koren i obnovili krošnju. Danas pravi hlad sestrinstvu manastira i hodočasnicima, plodonosi slatke plodove.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Iz sudbine ovog drveta rodila se i snažna narodna izreka: „Kada dud ustane, ustaće i srpska država.“ Zanimljivo da je u najtežim godinama po srpski narod, ratu na Kosovu i Metohiji, a i posleratnom periodu dud počeo da se podiže i njegove grane sada rastu uspravno. Veruje se da je oslobođenje i vaskrs srpskog naroda blizu, a da vekovno drvo to i nagoveštava.
Piše: Nina Stojanović
