U samom centru prestonice, na Terazijama, nalazi se Krsmanovićeva kuća, jedno od najznačajnijih istorijskih zdanja Srbije. Upravo u ovoj zgradi 1. decembra 1918. godine potpisan je dokument o stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, čime je zauvek ušla u nacionalnu istoriju kao mesto donošenja sudbonosne odluke.
Krsmanovićeva kuća, poznata i kao Kuća Alekse Krsmanovića, sagrađena je 1885. godine po projektu arhitekte Jovana Ilkića, u duhu akademizma, kao stambeni objekat za trgovca Marka O. Markovića. Braća Krsmanović kupila su kuću 1898. godine, a nakon podele pripala je Aleksi Krsmanoviću, koji je u njoj živeo do smrti 1914. godine. Svoje imanje zaveštao je srpskom narodu, čime je kuća postala deo zadužbine.
Nakon Prvog svetskog rata, zbog oštećenja kraljevskog dvora, ova kuća je od 1918. do 1922. godine služila kao privremena kraljevska rezidencija. U njoj je boravio regent Aleksandar Karađorđević, a upravo tu je doneta odluka o stvaranju nove države.
U međuratnom periodu zgrada je menjala namenu u njoj su bili Auto-klub sa čuvenim „zelenim stolovima“, noćni restoran sa američkim barom i dansingom, kao i baštenska kafana. Kasnije je ovde radio bioskop „Eklér – Kleridž“, potom Braničino pozorište i Savez Sokola Kraljevine Jugoslavije.
Zadužbina je 1936. godine planirala izgradnju velike palate na ovom mestu, čiji bi prihodi služili patriotskim ciljevima, ali do toga nije došlo. Uprkos promenama kroz vreme, zgrada je sačuvala svoj značaj.
Pogled redakcij portala Srpski Ugao
Zbog svojih kulturno-istorijskih i arhitektonskih vrednosti, Krsmanovićeva kuća je 1964. godine proglašena za kulturno dobro pod nazivom „Krsmanovićeva kuća na Terazijama“. Danas ona ostaje nemi svedok ključnih trenutaka srpske istorije i jedno od najvažnijih mesta kolektivnog pamćenja.
Piše: Stefan Stojanović
