Ćele-kula u Nišu jedan je od najpotresnijih spomenika srpske istorije. Podignuta je posle Čegarske bitke 1809. godine, kada je niški Huršid-paša, želeći da zaplaši srpske ustanike, naredio da se od lobanja poginulih Srba sazida kula.
Prema najprihvaćenijim istorijskim podacima, u bici je poginulo oko 3.000 srpskih ustanika predvođenih vojvodom Stevanom Sinđelićem i oko 6.000 osmanskih vojnika. Posle bitke, odsečene su glave srpskih ustanika, koža je skidana sa lobanja, a lobanje su uzidane u kulu kao opomena svima koji bi pomislili da se ponovo pobune protiv Osmanskog carstva.
U srpskoj istoriografiji najčešće se navodi da je u kulu bilo uzidano 952 lobanje. Danas je sačuvano samo 58, dok su ostale tokom vremena otpale, nestale ili su ih porodice poginulih uzimale radi dostojne sahrane.
Već u 19. veku pojavljuju se i drugačija svedočanstva. Beogradski profesor Isidor Stojanović je prilikom obilaska kule izbrojao 511 vidljivih lobanja, što pokazuje da je već tada veliki deo bio oštećen ili nestao.
Posebno je zanimljivo svedočanstvo francuskog književnika i putopisca Alfonsa de Lamartina, koji je 1833. godine prolazio kroz Niš. U svom delu ,,Put na Istok“ opisao je ogroman spomenik od ljudskih lobanja i zabeležio da su mu turski pratioci rekli kako se radi o 15.000 do 20.000 srpskih glava. Istoričari smatraju da je ovaj broj najverovatnije posledica preterivanja ili se odnosi na ukupan broj srpskih žrtava stradalih u tom kraju posle Čegarske bitke, a ne na broj lobanja ugrađenih u samu Ćele-kulu.
Posle sloma ustanka usledile su surove odmazde nad srpskim stanovništvom. Istorijski izvori beleže da su u kaznenim pohodima, pored osmanske vojske, učestvovale i različite pomoćne jedinice Osmanskog carstva, među kojima su bili i pojedini albanski (arnautski) odredi. Nije istorijski utvrđeno da su upravo oni bili glavni nosioci sakupljanja većeg broja lobanja niti postoje pouzdani dokazi koji bi potvrdili tvrdnju da su sakupili „15.000 glava“. Takve navode treba posmatrati sa oprezom, jer se zasnivaju pre svega na kasnijim predanjima, a ne na savremenim istorijskim dokumentima.
Bez obzira na različite procene o broju žrtava, Ćele-kula ostaje jedinstven spomenik stradanju i slobodarskoj borbi srpskog naroda. Ona i danas svedoči o surovosti osmanskih odmazdi posle Čegarske bitke i o žrtvi ustanika koji su život položili za slobodu Srbije.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
