Na čuvenoj slici Uroša Predića „Kosovka devojka“, nastaloj 1919. godine, prikazan je Pavle Orlović, vitez Kosovskog ciklusa i poslednji glas sa bojnog polja. Dok mu devojka pruža vodu, on joj saopštava da su Toplica Milan, Miloš Obilić i Ivan Kosančić poginuli u boju. Upravo u tom prizoru, između života koji se gasi i zaveta koji ostaje, Predić je sažeo jedan od najsnažnijih motiva srpskog narodnog pamćenja.
Pavle Orlović u narodnom predanju bio je vojvoda i zapovednik jednog dela vojske kneza Lazara. Prema kasnijim rodoslovima, bio je sin vojvode Vuka Orla, gospodara Soko-grada na Drini, i potomak Grgura Orlovića, vlastelina iz vremena cara Dušana. Pripisuju mu se veze sa Rudnikom, Zapadnom Moravom i Lazarovom vojnom pratnjom. Ipak, pouzdani srednjovekovni izvori o njegovom životu nisu sačuvani, zbog čega ga istoriografija određuje kao epskog ili poluistorijskog junaka. Ni tvrdnju da se njegovo ime nalazi u Gerasimovom letopisu ne treba predstavljati kao potpuno potvrđenu činjenicu.
Predanje o njegovom poslednjem počivalištu vekovima se čuva u selu Osonica kod Ivanjice. Meštani veruju da se ranjeni Pavle posle Kosovskog boja povlačio sa preživelim ratnicima i da je u ovom kraju preminuo. Na mestu koje narod smatra njegovim grobom podignuta je crkva, a pominje se i nadgrobna ploča iz 14. veka. Arheologija još nije nesumnjivo potvrdila da tu počiva baš Pavle Orlović, ali je Osonica ostala mesto na kojem istorija prelazi u predanje, a predanje u zavet.
Predić je prvi crtež „Kosovke devojke“ načinio 1914. godine za Kolo srpskih sestara, koju je reprodukciji nameravao da prodaje radi pomoći ranjenicima i ratnoj siročadi. Zbog Prvog svetskog rata slika je završena pet godina kasnije. Kako objašnjava studija Muzeja grada Beograda, delo povezuje epsko, mitsko i istorijsko: Kosovka devojka predstavlja milosrđe i obnovu života, dok Pavle Orlović oličava čast, žrtvu i vernost kosovskom zavetu.
Za lik devojke pozirala je Beograđanka Leposava Stanković, kasnije Lulik, dok identitet muškarca koji je Prediću poslužio kao model za Pavla nikada nije pouzdano utvrđen. Zato je odgovor na pitanje ko je vitez sa slike dvostruk: naslikani junak jeste Pavle Orlović, ali je ime čoveka čije mu je lice Predić podario ostalo tajna. Istorija mu možda nije sačuvala biografiju, ali ga je srpski narod sačuvao tamo gde zaborav najteže prodire u pesmi, slici i kolektivnom pamćenju.
Piše: Nina Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
