Izgradnja pruge Beograd–Niš krajem 19. veka pokrenula je nesvakidašnji migracioni talas, dovodeći u Srbiju italijanske doseljenike koji su trajno oblikovali razvoj Niša. Zvanični rad obeležen je 21. juna 1881. simboličnim udarcem srebrnim budakom kneza Milana Obrenovića, a železnički saobraćaj uspostavljen je 23. avgusta 1884. godine polaskom lokomotive „Kralj Srbije“ iz Beograda.
Gradilište je okupilo nekoliko hiljada inženjera i radnika pristiglih iz Lombardije, Veneta i Pijemonta. Porodice su pratile radnike, formirajući privremena naselja u Nišu, ali i duž trase u Aleksincu, Stalaću i Lapovu. Završetak radova označio je povratak dela Italijana u domovinu, dok je značajan broj njih ostao u Srbiji, zasnivajući porodice i nove živote.
Niš je tako postao centar najbrojnije italijanske zajednice u ovom delu Evrope pre Drugog svetskog rata. Zanatlije i preduzetnici otvarali su pekare, krojačnice i kafane, uvodeći u lokalnu sredinu proizvode poput testenine, sladoleda i specifičnih mesnih prerađevina. Duhoviti nazivi poput „Talijani“ ili „makaronari“ pratili su njihovu integraciju u društvo kojem su doneli dragocena znanja.
Proces asimilacije vremenom je postao potpun. Potomci su prihvatili srpski jezik, sačuvavši prezimena kao što su Maldini, Rossi, Bianchi ili Ferrari kao jedini trag porekla.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Izvan gradilišta, ovi doseljenici su u Niš doneli i duh modernog građanskog života. Njihove arhitektonske veštine i preduzetničke sposobnosti postavili su temelje za transformaciju nekadašnje otomanske varoši u evropski centar, gde se miris svežeg peciva i zvuk italijanskih pesama decenijama preplitao sa lokalnom kaldrmom.
Piše: Stefan Bogdanović
