U jesen 1276. godine na Gatačkom polju odigrala se bitka između kralja Uroša I i njegovog sina Dragutina, u kojoj je mlađi vladar uz pomoć ugarskih i kumanskih četa koje mu je poslao kralj Vladislav IV, potukao očevu vojsku, preuzeo presto i time okončao vladavinu svog oca, koji se povukao u Zahumlje, zamonašio pod imenom Simon i preminuo sledeće godine u manastiru Sopoćani.
Ovaj sukob opisan u „Žitiju kraljeva i arhiepiskopa srpskih“ arhiepiskopa Danila, nastao je jer Uroš I nije ispunio obećanje da sinu dodeli veću oblast na upravljanje, što je Dragutina nateralo da silom preotme vlast. Dragutinova vojska, ojačana ugarskim saveznicima, nadjačala je kraljevu, a posle poraza Uroš se sklonio u Hum, gde je proveo poslednje dane kao monah.
Vojska tog doba sastojala se od konjice, pešadije i strelaca, naoružanih mačevima, kopljima, buzdovanima, sekirom i lukovima, dok su za odbranu koristili štitove trouglastog, bademastog ili okruglog oblika, krljušt oklope ili verižne košulje, te šlemove kupastog ili okruglog oblika, često ukrašene metalnim detaljima. Mađarski saveznici doneli su svoje karakteristične štitove, što je dalo prednost Dragutinovoj strani.
Pobuna nije prošla bez otpora, kraljica Jelena i arhiepiskop Joanikije I stali su uz Uroša, a arhiepiskop je čak napustio položaj i otišao u izgnanstvo sa svrgnutim kraljem. Kasnije su Jelena i kralj Milutin preneli Joanikijeve mošti u Sopoćane, da počivaju pored Uroša.
Ovaj događaj označio je prelazak vlasti na novu granu Nemanjića i pokazao krhkost porodičnih veza čak i među vladarima, ali i snagu saveza sa stranim silama u srednjovekovnoj Srbiji.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Bitka na Gatačkom polju ostaje bolna stranica naše istorije, sukob oca i sina, nažalost ne jedini, podržan stranim oružjem, doveo je do smene na prestolu, ali i do duhovnog povlačenja svrgnutog kralja. Danas nas podseća da vlast nije samo mač i konjica, već i obećanje, vera i porodična čast – vrednosti koje su Nemanjići, uprkos svemu, ostavili kao trajno nasleđe.
Piše: Stefan Stojanović
