Fotografija nastala 1979. godine prikazuje arhitektu, slikara i akademika Aleksandra Deroka, drugog sleva, sa stručnom ekipom tokom konzervatorskih radova na manastiru Đurđevi stupovi u Starom Rasu. Taj snimak predstavlja dragoceno svedočanstvo o ljudima koji su svojim znanjem i trudom čuvali jednu od najznačajnijih svetinja srpske srednjovekovne države.
Manastir Svetog Đorđa, poznat kao Đurđevi stupovi, podigao je veliki župan Stefan Nemanja u drugoj polovini 12. veka. Smešten na uzvišenju iznad današnjeg Novog Pazara, hram je dobio ime po dve moćne kule – stupa, koje su se uzdizale uz zapadni deo crkve. Manastirska uprava ističe da ova Nemanjina zadužbina pripada najznačajnijim svetim mestima u istoriji srpskog naroda.
Crkva Svetog Đorđa smatra se jednim od prvih i najvažnijih ostvarenja raške graditeljske škole. U njenoj arhitekturi sjedinjeni su vizantijsko oblikovanje unutrašnjeg prostora i romanički izgled spoljašnjosti. Monumentalna jednobrodna građevina, postavljena na vrhu brda, svojim položajem, kupolom i dvema kulama dominirala je okolnim prostorom.
Aleksandar Deroko je ostatke hrama proučavao još početkom dvadesetih godina prošlog veka. Njegov opis najbolje svedoči kakav je utisak ova svetinja ostavljala na istraživača: „Sa svoje dve simetričke kule, četvorougaone i moćne, zapadna fasada crkve Svetog Đorđa delovala je kao Notr Dam ili Remska katedrala. A ona nije na zatvorenom trgu, već na horizontu jednog visokog ćuvika, odakle snažnije dominira.”
Deroko je naglašavao da hram nije delovao bogatstvom spoljašnjih ukrasa, već snagom svojih oblika i unutrašnjeg prostora. Njegov najveći ukras nalazio se unutra – u živopisu koji je, prema njegovim rečima, prekrivao zidove poput „tamnih, ogromnih ćilima”, od vrha kupole do mermernog poda. Za Deroka značaj fresaka nije bio samo u njihovoj starosti i stilu, već u duhovnoj i umetničkoj emociji koju je stvarao čitav prostor.
Konzervatorski radovi u kojima je učestvovao bili su deo dugotrajne borbe da se Đurđevi stupovi sačuvaju od daljeg propadanja. Iste 1979. godine manastir je, kao deo celine Stari Ras i Sopoćani, upisan na Listu svetske baštine Uneska. Fotografija Deroka sa saradnicima zato nije samo uspomena sa jednog gradilišta, već svedočanstvo o odgovornosti prema baštini na kojoj počiva srpski duhovni i državotvorni identitet.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
