Tokom više od tri veka na prostoru Banije, oblasti u središnjem delu današnje Hrvatske između reka Kupe, Une, Save i Gline, verski život srpskog stanovništva oslanjao se na porodice u kojima se sveštenička služba prenosila kroz generacije. Među njima se posebno izdvaja rod Muždeka iz sela Buzeta, najveći i najznačajniji sveštenički rod na Baniji.
Buzeta je naseljena Srbima neposredno posle Bečkog rata krajem XVII veka. Selo je najpoznatije po crkvi brvnari Svetog proroka Ilije, podignutoj 1720. godine. Hram je prvobitno bio na tromeđi Buzete, Dabrine i Klasnića, ali je kasnije premešten u selo. Iako se često navodi godina 1740. karte iz perioda od 1773. do 1775. pokazuju da je premeštanje usledilo nešto kasnije. Na staroj lokaciji oko 1800. godine sagrađena je crkva Svete Petke. Narodna predanja vezuju premeštanje za turske pretnje. Crkva je opstala kroz ratove, ali je u avgustu 1995. godine spaljena do temelja.
Podaci iz perioda od 1772. do 1786. pokazuju da su Muždeke bile najbrojniji rod u Buzeti, sa najmanje devet porodičnih zadruga. Popisi krajišnika iz 1772. beleže više članova roda u Majskoj i Moštaničkoj kompaniji, svi pravoslavne vere, što potvrđuje njihovo prisustvo u selu već u prvoj polovini XVIII veka.
Muždeke su davale brojne sveštenike koji su služili u više banijskih parohija. Jedan ogranak se sredinom XIX veka nastanio u Dragotini. Najpoznatiji pripadnik roda bio je episkop timočki Metodije Muždeka (1912–1977), kandidat za mitropolita crnogorsko-primorskog 1961. godine.
Rod Muždeka slavi Nikoljdan, a genetička istraživanja ukazuju na njihovu povezanost sa porodicama iz Pounja, što se uklapa u pravce doseljavanja Srba iz Bosanske Krajine na Baniju.
Srpsko stanovništvo na Baniji je tokom 1995. godine gotovo u potpunosti raseljeno. Većina porodica je izbegla u Srbiju ili Republiku Srpsku. Manji broj ljudi se vratio, ali sela su ostala demografski razorena, sa starim stanovništvom i malim brojem potomaka. Rod Muždeka danas više ne postoji kao kompaktna zajednica na prostoru Buzete.
Piše: Stefan Bogdanović
