Toplica je reka koja je u narodu poznata po pojavi koja na prvi pogled deluje nemoguće. Kod Prokuplja njen tok izgleda kao da ide uzbrdo. Reč je o prirodnom fenomenu epigenije, retkoj pojavi zbog koje Toplica na dva mesta menja pravac i teče suprotno od očekivanog smera. Zbog toga se smatra jedinstvenim primerom u Evropi.
Toplica je najveća leva pritoka Južne Morave i pripada crnomorskom slivu. Izvire ispod Suvog Rudišta na Kopaoniku, a u Južnu Moravu se uliva kod Doljevca. Duga je 136 kilometara, dok njen sliv obuhvata oko 2.180 kvadratnih kilometara. Naziv duguje toplim izvorima koji se pojavljuju duž njenog toka.
Najizraženija epigenija nalazi se u Prokuplju. Na deonici dužoj od dva kilometra reka pravi dve epigenetske doline. Posmatrana sa brda Hisar, najviše tačke u gradu, Toplica ostavlja utisak da se penje uz nagib. Ovu pojavu prvi je naučno opisao geograf Jovan Cvijić.
Proces koji je doveo do takvog toka star je oko 25 miliona godina. Nakon povlačenja nekadašnjeg mora sa prostora između Jastrepca i Pasjače, reka je potekla preko zaravnjenog tla. Kod Prokuplja obilazi brdo Hisar, ali zbog otpornijih stena menja smer i formira gotovo paralelno korito. Slična, manja pojava javlja se i kod brda Guba, prema Žitorađi.
Toplica protiče kroz Prolom Banju, Kuršumliju, Prokuplje, Donju Toponicu i Doljevac. Njena najznačajnija pritoka je Kosanica, pored koje se nalazi Đavolja varoš. Prirodni fenomen reke već je prepoznat kao deo turističke ponude, a dodatnim uređenjem obala i vidikovca na Hisaru mogao bi da dobije još vidljivije mesto i da se afirmiše kao jedan od prepoznatljivih simbola Topličkog okruga.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Ova prirodna zagonetka prkosi logici i podseća nas na skrivenu moć prirode koja je milionima godina krojila naše tlo. Očuvanje i promocija ovakvog fenomena nije samo turistička prilika, već i dug prema nasleđu koje Toplicu čini jednim od najuzbudljivijih i najlepših rečnih tokova u ovom delu sveta.
Piše: Stefan Bogdanović
