Od najranijih dana srpske pismenosti, jedno ime sija kao zvezda vodilja. To ime je Sveti Sava. Njegovo ime nije samo simbol Crkve i države, već i svetionik obrazovanja, mudrosti i duhovnog prosvetiteljstva. Nije slučajno što ga vekovima slavimo kao pokrovitelja srpskog školstva i svih đaka, a Svetosavski dan je najveća školska slava. Ali zašto je baš princ-monah Sava postao učitelj nacije?
Rastkov put od princa do monaha, a potom i arhiepiskopa, bio je put neumornog učenja i duhovnog traganja. Napustivši raskoš dvora, posvetio se izučavanju vere, filozofije i književnosti na Svetoj Gori. Njegova žeđ za znanjem, putovanja do Jerusalima i Carigrada, kao i prevođenje i prepisivanje knjiga, postavili su ga kao idealnog uzora za svakog učenika. Nije se zadovoljavao površnim saznanjima, već je težio dubini, postavljajući temelje za školovanu elitu koja će voditi narod.
Kao arhiepiskop Sava je manastire poput Hilandara, Studenice i Žiče, pretvorio u centre prosvetiteljstva. Oni nisu bili samo mesta molitve, već i „škole“ gde se učilo čitanje, pisanje, prepisivanje, ali i slikarstvo i zanati. Kroz osnivanje ovih „manastirskih škola“, Sava je udario temelje institucionalizovanog obrazovanja u Srbiji. Njegovi spisi, poput Žitija Svetog Simeona i Tipika, nisu bili samo bogoslužbeni tekstovi, već i pedagoški putokazi za celovito oblikovanje ličnosti, spajajući znanje sa duhovnom i etičkom dimenzijom.
Kult Svetog Save kao prosvetitelja razvijao se vekovima, ali je posebno ojačao u 19. veku, sa razvojem modernog srpskog školstva. U vremenima borbe za oslobođenje i opismenjavanje, njegova figura je postala simbol identiteta, borbe za znanje i slobodu. Danas 27. januara, Svetosavski dan je prilika za proslavu vrednosti koje je Sava utkao u temelje srpske kulture: posvećenost učenju, moralnost, duhovnost i zajedništvo.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Sveti Sava je više od istorijske ličnosti. On je srpski duhovni kompas i uzor. Njegov lični primer, rad na opismenjavanju i razvoju obrazovnih institucija, kao i neprekidno podsećanje na važnost duhovnog i etičkog razvoja pored pukog sticanja znanja, čine ga večnim učiteljem. Kroz generacije, on nas uči da je prava snaga u mudrosti i da je obrazovanje put ka istinskoj slobodi i napretku naroda.
Piše: Petar Nikolajev
