Solun je vekovima imao posebno mesto u srpskoj istoriji i kolektivnom pamćenju naroda. Još u srednjem veku, u vreme moći srpske države, ovaj grad bio je snažno povezan sa srpskim vladarima, trgovinom, kulturom i crkvenim životom. Srpski kralj Stefan Uroš II Milutin, jedan od najvećih ktitora srpske srednjovekovne države, ostavio je u Solunu dubok i trajan trag, podižući hramove i gradeći svoje dvorske palate.
Pre 1310. godine kralj Milutin podigao je u Solunu tri nove crkve, Svetu Trojicu, Svetog Nikolu „Orfana“ (koja je u XVII veku postala kapela manastira Vlatadon) i Svetog Đorđa. Pored toga, bogato je obdario i jedan od najvažnijih hramova tog grada, crkvu Svetog Dimitrija, zaštitnika Soluna. U gradu je podigao i takozvani „carski dvor“, odnosno palate u kojima je često boravio, što govori o značaju koji je Solun imao u političkom i kulturnom životu srpske države tog vremena.
Srpsko prisustvo u Solunu sačuvano je i u narodnom predanju. Narodna epika pamti viteza Dojčina, junaka koji se u pesmama naziva „bolani Dojčin“. U jednoj od poznatih pesama peva se: „Razbole se vojvoda Dojčine u Solunu gradu bijelome, bolovao za devet godina…“ Istoričari ovaj lik povezuju sa vojvodom Vojinom Dojčinovićem, čije ime svedoči o srpskom viteškom sloju koji je delovao na tom prostoru.
Ni vekovi osmanske vlasti nisu u potpunosti izbrisali tragove srpskog jezika i naroda u Solunu. Francuski general Marmont, u svom izveštaju iz 1807. godine, beleži zanimljiv podatak o jezičkoj slici grada: kao jezike stanovništva navodi grčki i srpski. Prema njegovim zapisima, u distriktu je tada bilo oko 200 sela sa približno 30.000 muslimana i 90.000 hrišćana, dok je u samom gradu živelo oko 60.000 stanovnika, dve trećine muslimana i jedna trećina hrišćana.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Solun je kroz istoriju bio raskršće naroda, vera i kultura, ali je u njemu ostao i vidljiv trag srpske srednjovekovne države i narodne tradicije. Hramovi koje je podizao kralj Milutin, pesme koje su opevale srpske junake i svedočanstva putopisaca i vojnih izveštaja podsećaju da je ovaj veliki grad bio važan deo istorijskog prostora na kome su Srbi vekovima ostavljali svoj trag.
Piše: Stefan Stojanović
