Skriveni podno Kosmaja, rimski rudnik kod sela Babe i danas čuva uspomenu na zlatno doba Gornje Mezije — provincije koja je pre gotovo dve hiljade godina bila jedno od najvažnijih rudarskih središta Rimskog carstva. Iako su Viminacijum, Sirmijum ili Felix Romuliana danas prepoznatljivi simboli rimskog nasleđa u Srbiji, pravi svedoci antičke moći nalaze se upravo ovde, u brdima između Parcana, Guberevca i Baba.
Pod zemljom, ispod pitomih šuma i polja, i dalje se krije mreža starih rudarskih hodnika kroz koje su nekada prolazili robovi i legionari, kopajući rude olova i srebra za rimske kovnice. Iako nisu istraženi ni obeleženi, arheolozi veruju da se ispod ovog kraja prostire jedno od najvećih rudarskih nalazišta antičke Evrope. Na obroncima se i danas mogu videti otvori u zemlji — stara rudarska okna koja svedoče o vekovima neprekidnog rada i ljudskog truda.
Ali ono što ovaj kraj čini gotovo nadrealnim jesu beskrajna polja šljake — tamne, metalne jalovine koja je ostala nakon topljenja rude u rimskim pećima. Zbog tadašnje tehnologije, u ovoj šljaci i danas se krije značajan procenat metala. Površina tla izgleda kao mesečev pejzaž: siva, isušena, gotovo beživotna, sa retkim biljkama koje pokušavaju da opstanu u zemlji prepunoj metala. Kada sunce upeče, ovaj kraj se usija i zrači toplotom, kao da zemlja još uvek pamti vatru rimskih peći.
Uz staze koje vode kroz Babe, tragovi tog davnog doba i danas su vidljivi — od kamenih ostataka rudarskih objekata do malog vodopada koji je služio za ispiranje rude. Hodati ovim putem znači kročiti po slojevima istorije gde se priroda i arheologija prepliću. Svaki korak podseća da ispod površine ovog naizgled tihog sela leži jedno od najzanimljivijih i najmanje istraženih svedočanstava o rimskom rudarskom nasleđu na Balkanu.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Srbija je prepuna rimskih tragova koji tek čekaju da budu istraženi. Kao zemlja koja je dala najviše rimskih imperatora posle Italije, nosimo izuzetno nasleđe koje treba dobro otkriti i iskoristiti za razvoj kulture i turizma.
Piše: Stefan Bogdanović
