Prizrenska bogoslovija osnovana je 1871. godine, a ove godine navršava se punih 155 godina njenog opstanka, uprkos brojnim iskušenjima i istorijskim previranjima.
Istoričarka dr Aleksandra Novakov, sekretar Odeljenja za Kosovo i Metohiju u Matici srpskoj, ističe: „Zahvaljujući Bogosloviji, u svim većim naseljima u Staroj Srbiji otvarane su osnovne škole, a školovani sveštenici su Srbe krštavali, venčavali i uticali na to da narod ostane u pravoslavnoj veri. Osnivanje i početak rada Prizrenske bogoslovije najvažniji je događaj u srpskoj duhovnoj, prosvetnoj i kulturnoj istoriji Stare Srbije u 19. veku.“
Prizrenska bogoslovija, kao prva srpska institucija u Osmanskom carstvu osnovana nakon ukidanja Pećke patrijaršije (1766), ubrzo je postala središte prosvetnog i crkvenog života. Njeni đaci – potonji učitelji i sveštenici, krenuli su u veliku misiju obnove prosvete i crkve.
Prizrenac i veliki dobrotvor Sima Andrejević Igumanov, kao ruski podanik, bio je vlasnik škole prema kome su osmanske vlasti imale respekta, tim pre što je u gradu postojao ruski konzulat sa konzulom Ivanom Stepanovičem Jastrebovim, koga je Jovan Ristić nazvao „anđeo hranilac srpski“.
Dr Novakov navodi: „Pravoslavna srpska bogoslovija u Prizrenu počela je sa radom 30. oktobra 1871. Sve do početka ustanka u Hercegovini 1875. godine, Bogoslovija je što se bezbednosne situacije tiče mogla normalno da obavlja svoju delatnost. Za vreme Velike istočne krize (1875–1878) politička situacija u Prizrenu bila je izuzetno teška, veze sa Srbijom bile su skoro sasvim prekinute i Bogosloviji su pretile mnoge opasnosti. Radila je i u takvim uslovima i opstala, i sa jednim nastavnikom, Đorđem Kamperelićem, 1880. godine.“
Vlasnik škole Sima Andrejević Igumanov je testamentom, 10. novembra 1880. godine u Beogradu, svoje pokretno i nepokretno imanje zaveštao izdržavanju Prizrenske bogoslovije i školovanju srpske omladine iz Stare Srbije.
„Ruski konzulati, od generalnog konzulata u Beogradu preko konzulata u Dubrovniku, Skadru i Prizrenu, do poslanstva u Carigradu, bili su od velike pomoći prilikom slanja novca za izdržavanje Bogoslovije. Ruski konzul Jastrebov je u finansijskim krizama često pozajmljivao novac školi i govorio da je njegova lična blagajna na usluzi i Bogosloviji i nastavnicima. Biblioteka Bogoslovije, nastala pre svega od poklona darodavaca – kako ličnosti, tako i institucija kao i od skromnih materijalnih izdvajanja uprave škole, izrasla je u najbogatiju srpsku biblioteku u Osmanskom carstvu“, naglasila je dr Novakov.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Od osnivanja Bogoslovije nije bilo nijednog primera grupnog islamizovanja, a često su sprečavana i pojedinačna. Bogoslovija je prema svedočenjima hroničara, predstavljala branu i katoličkoj propagandi, kao i Bugarskoj egzarhiji, koja je nasrtala na srpsku narodnost.
„Bogoslovija je branila srpski živalj na različite načine, ali uvek pažljivo i razumno. Cilj uprave Bogoslovije i srpske države, kada je reč o školovanju omladine, nije bilo samo sticanje znanja, nego sveobuhvatno obrazovanje učenika, izgradnja duha i nacionalne svesti. Od ispunjenja tog cilja posredno je zavisila sudbina srpskog naroda u Osmanskom carstvu“, zaključuje dr Novakov.
Piše: Siniša Kostić
