U Zemunu, na mestu gde su se vekovima ukrštali putevi carstava i sudbine ljudi, nalazi se crkva Svetog arhangela Gavrila, svetinja koja je nekada bila utočište bolesnima i onima u strahu od bolesti. Podignuta na granici između nade i neizvesnosti, ova crkva svedoči o veri koja je ljudima bila poslednje uporište u trenucima kada je medicina bila nemoćna, a život neizvestan.
Ovo zdanje nastalo je krajem 18. veka, kada je srpski trgovac i dobrotvor Teodor Toša Apostolović odlučio da na mestu stare drvene bogomolje podigne čvrstu crkvu za putnike u karantinu. U to vreme, Zemun je bio deo strogog sanitarnog sistema Habzburške monarhije, gde su svi koji dolaze iz Osmanskog carstva morali da provedu određeno vreme u izolaciji. Upravo tu, između zidova kontumaca, ljudi su tražili utehu u veri, moleći se za zdravlje i spas.
Sam Apostolović, poreklom iz okoline Soluna, bio je čovek koji je svoj uspeh u trgovini pretvorio u trajno dobro. Njegovo ime ostalo je urezano u naziv „Tošin bunar“, za koji se vezuje predanje o čudesnom izlečenju očiju, nakon sna u kojem mu se javio Sveti Nikola. Takve priče dodatno su učvrstile verovanje naroda i moć vere.
Crkva je građena sa više ulaza kako bi se smanjio kontakt među ljudima u karantinu, što govori o tadašnjoj svesti o širenju bolesti. Vremenom je menjala svoju ulogu – od mesta molitve za bolesne, preko utočišta za ruske izbeglice, do perioda zapuštenosti u doba komunizma. Obnova započeta osamdesetih godina vratila joj je dostojanstvo, a 1990. godine dobija status ženskog manastira.
Arhitektura ovog zdanja spaja barokne elemente i duh srednjovekovne tradicije, dok ikonostas, rad domaćih majstora, svedoči o umetničkoj vrednosti koja nadilazi vreme. Danas, tišina ovog mesta nosi tragove prošlosti – šapat onih koji su ovde čekali isceljenje, ali i snagu vere koja je nadživela sve nedaće.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Crkva Svetog arhangela Gavrila u Zemunu nije samo istorijski spomenik, već živo svedočanstvo o vremenu kada su vera, nada i istrajnost bili jedini lek protiv neizvesnosti.
Piše: Stefan Stojanović
