Pavle Julinac, istaknuti pisac, istoričar, prevodilac i diplomata iz 18. veka, ostao je upamćen kao autor prve štampane istorije Srba na narodnom jeziku. Rođen oko 1730. godine u Segedinu u plemićkoj graničarskoj porodici, preminuo je na današnji dan, 25. februara 1785. godine u Beču.
Školovanje u Segedinu i Požunu odredilo je njegov intelektualni razvoj, dok je obrazovanje u tamošnjoj gimnaziji presudno uticalo na intelektualni profil mladog Julinca. Približivši mu savremene evropske ideje, francuski jezik i prosvetiteljske tokove, ovaj period bio je priprema za odlazak u Rusiju 1753. godine sa potpukovnikom Jovanom Ševićem, jednim od predvodnika srpskih seoba u Novu Srbiju. Tamošnji angažman započeo je u vojnim redovima, nakon čega se afirmisao u diplomatskoj službi, služeći u važnim misijama u Beču i Napulju.
Kapitalno delo „Kratkoje vvedenije v istoriju proishoždenija slaveno-serbskago naroda“ objavljeno je 1765. u Veneciji, kao prva publikovana istorija srpskog naroda na maternjem jeziku. Oslanjajući se na „Brankovićeve hronike“ i radove profesora Jana Tomke-Saskog, Julinac je kreirao tekst prožet rodoljubljem i prosvetiteljstvom, direktno doprinoseći jačanju nacionalne svesti.
Značajan doprinos ostvario je i prevođenjem evropskih autora poput Marmontela, Fenelona i Rolena, uključujući i tada izuzetno popularni roman „Velizar“ iz 1776. godine. Julinac zauzima ključno mesto u srpskoj istoriografiji 18. veka, pozicioniran između Đorđa Brankovića i Jovana Rajića, dok njegova biografija ostaje simbolom čvrstih srpsko-ruskih kulturnih veza tog doba.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Intelektualni doprinos ovog poliglote i oficira ostaje trajno svedočanstvo o vremenu prosvetiteljstva, kada se identitet branio perom jednako strastveno kao i mačem. Julinac je svojom modernom vizijom uspeo da premosti jaz između tradicije i nauke, ostavljajući neizbrisiv trag na kulturnoj mapi.
Piše: Stefan Bogdanović
