Istorija Srba u Dalmaciji tokom 19. veka neraskidivo je vezana za ime Božidara Petranovića, istaknutog pravnika, istoričara i književnika rođenog u Šibeniku na današnji dan 18. februara 1809. godine. Njegov intelektualni razvoj tekao je od rodnog grada i karlovačke gimnazije do prestižnih univerziteta u Beču i Padovi, gde je 1833. godine stekao doktorat pravnih nauka.
Profesionalni put vodio ga je od pozicije sekretara pravoslavne eparhije do sudijskih funkcija u Zadru i Kotoru.
Najveći uticaj ostvario je u sferi prosvete i izdavaštva, pre svega kao pokretač i urednik „Srpsko-dalmatinskog magazina“. List je postao stub kulturnog napretka i nacionalne svesti, dok je osnivanje Matice dalmatinske u Zadru, uz njegovo predsedavanje, omogućilo masovno širenje knjige na narodnom jeziku.
Naučni rad ovog vizionara bio je duboko ukorenjen u proučavanje istorije i običajnog prava. Detaljno je analizirao fenomene poput krvne osvete i mirenja, ostavljajući studije koje i danas pomažu u razumevanju balkanskih društvenih odnosa i spajaju pravne norme sa narodnom tradicijom.
Bio je uveren da su jedinstvo i međusobna podrška srpskog naroda presudni za opstanak i napredak u složenim političkim okolnostima tog vremena, zbog čega se dosledno zalagao za saradnju i sabornost. Rođen pod imenom Teodor, a poznat pod narodnim imenom Božidar, Petranović je preminuo u Veneciji 12. septembra 1874. godine, ostavivši za sobom trajno naučno i kulturno nasleđe.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Intelektualna zaostavština ovog velikana i danas služi kao nezaobilazan putokaz za izučavanje društvenih prilika na Balkanu. Njegova vizija o važnosti naučnog utemeljenja narodnih običaja postavila je standarde u proučavanju prošlosti, čuvajući identitetske vrednosti od zaborava kroz pisano slovo.
Piše: Stefan Bogdanović
