Tačan broj srpskih vojnika i civila zatočenih u bugarskim logorima tokom Prvog svetskog rata nikada nije utvrđen. Nisu sačinjeni ni potpuni spiskovi umrlih, dok se u službenoj prepisci iz ratnog vremena pominje najmanje 25 koncentracionih logora u kojima su držani zarobljenici i internirci iz okupirane Srbije.
Posle sloma Srbije u jesen 1915. godine bugarske vlasti započele su masovno odvođenje stanovništva sa okupiranih područja. Među interniranima bili su vojnici, državni službenici, sveštenici, učitelji, trgovci, zanatlije i obični seljaci. Zbog velikog broja mesta zatočenja i prinudnog rada, autori prof. dr Miloje Pršić i mr Sava Stanković zapisali su da je za Srbe „čitava Bugarska bila logor“.
Crveni krst Srbije pokušavao je preko neutralnih država i Međunarodnog komiteta Crvenog krsta da dobije podatke o broju zarobljenika i njihovom rasporedu. Bugarske vlasti odbijale su saradnju i ljude sa teritorije okupirane Srbije predstavljale kao bugarske podanike, čime su pokušavale da ospore pravo srpskim institucijama da se raspituju o njihovoj sudbini.
U odgovoru upućenom Međunarodnom crvenom krstu 31. marta 1916. godine navedeno je da Bugarska neće održavati prepisku sa organizacijom koja se potpisuje kao Srpski crveni krst, niti će joj davati obaveštenja o stanovnicima „nekadašnje Srbije“. Takav odnos dodatno je otežao utvrđivanje imena zatočenih, mesta njihovog boravka i broja umrlih.
Tek 1. februara 1918. godine Crveni krst Srbije dobio je podatak da se u Bugarskoj nalazi 31.679 srpskih ratnih zarobljenika. Taj broj nije obuhvatao sve civile koji su bili internirani, kao ni one koji su do tada umrli, nestali ili bili raspoređeni na prinudni rad izvan većih logora.
Jedan od najvećih bio je logor u Slivenu, kroz koji su prošle hiljade srpskih zarobljenika i civila. Zatočenici su bili izloženi gladi, bolestima, prenatrpanim barakama, teškom radu i zlostavljanju. Prema pojedinim istorijskim podacima, samo u tom logoru umrlo je više hiljada ljudi.
Švajcarac i veliki prijatelj srpskog naroda Arčibald Rajs navodio je da je u Bugarsku internirano više od 100.000 ljudi iz Srbije i da je gotovo polovina stradala zbog nepodnošljivih uslova. Ova procena nije konačan popis, ali svedoči o ogromnim razmerama stradanja čiji puni bilans do danas nije ustanovljen.
Podatke o logorima, prepisci Crvenog krsta i Rajsovim procenama objavio je Srpski memorijal na osnovu rada profesora Miloja Pršića i Save Stankovića.
Stradanje Srba u bugarskim logorima ostalo je jedna od nedovoljno istraženih stranica Prvog svetskog rata. Bez potpunih spiskova zatočenika i žrtava, obaveza istoričara i državnih ustanova ostaje da pronađu rasutu arhivsku građu i vrate imena ljudima koji su decenijama ostali samo broj u nepotpunim izveštajima.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
