Tradicionalni vojvođanski beli hleb, Cipovka, prepoznatljiv po okruglom obliku, debeloj karamelizovanoj kori i velikom bočnom zaseku zbog kojeg se tokom pečenja otvara poput osmeha. Generacije paora nosile su je na njive, a domaćice su je mesile tako da ostane sveža gotovo čitavu nedelju.
Prema tumačenjima sačuvanim u vojvođanskim govorima, naziv cipovka označavao je manji, okrugli hleb koji se mogao poneti na put ili na celodnevni rad u polju. Najraniji tragovi o njenoj pripremi vezuju se za 18. vek, dok se kao pisani izvor često navodi „Istorija Novog Sada“ Melhiora Erdujheljija iz 1894. godine.
Prava cipovka mesi se ručno od belog pšeničnog brašna, mlake vode, kvasca i soli. U pojedinim receptima dodaje se i malo masti, ali ona nije navedena kao obavezni sastojak u zvaničnom opisu ovog kulturnog elementa. Testo se više puta premesi i ostavlja da naraste, a zatim se neposredno pre pečenja zaseče sa strane. Upravo taj rez stvara njen poznati izgled i naziv „hleb koji se smeje na mesec“.
Nekadašnje cipovke bile su znatno veće od današnjih vekni. Uobičajena težina iznosila je od tri do pet kilograma, u zavisnosti od broja ukućana, dok su prema pojedinim zapisima pravljeni i mnogo veći hlebovi. Debela i dobro zapečena kora čuvala je vlažnost sredine, zbog čega je cipovka mogla da se priprema samo jednom ili dva puta sedmično.
Pekla se u zidanim pećima sa direktnim ložištem, često nazivanima „turskim pećima“ ili furunama. Peći su zagrevane drvetom, kukuruzovinom i šapurikama, a testo je polagano neposredno na vrele cigle. Visoka temperatura davala je cipovki smeđezlatnu koru, prepoznatljiv miris i blago kiselkast ukus.
Veštinu njenog pravljenja dugo su čuvale žene na salašima, a kasnije su cipovku prihvatili i profesionalni pekari. Ona je deo tradicije Srba, Mađara, Bunjevaca i Hrvata u Vojvodini, što pokazuje da je ovaj hleb nastajao i opstajao kao zajedničko nasleđe vojvođanske ravnice.
Industrijsko pekarstvo, nestanak starih peći i zahtevno ručno mešenje gotovo su potisnuli cipovku sa trpeza. Ipak, njena izrada još opstaje u pojedinim vojvođanskim domaćinstvima i pekarama. Veština i zanat pravljenja cipovke upisani su 26. decembra 2016. godine u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije, kao dragoceno svedočanstvo nekadašnjeg života, rada i ishrane ljudi u Vojvodini.
Piše: Stefan Stojanović
Zabranjeno je preuzimanje, kopiranje ili prenošenje teksta, dela teksta ili fotografija sa sajta srpskiugao.rs bez izričitog navođenja izvora i aktivnog linka ka originalnom tekstu na našem sajtu.
Svako kršenje ovog pravila biće smatrano povredom autorskih prava i biće prijavljeno u skladu sa zakonom.
