U hrvatskom ustaškom logoru smrti Jasenovac, u sektoru Mlaka, pravoslavni Srbi sa Kozare doživeli su jedan od najmonstruoznijih zločina Nezavisne Države Hrvatske 1942. godine. Nijedan od zarobljenika sa ovog područja nije preživeo. Poseban odred razvrstavao je punije žene od mršavijih i dece, a one prve su završile u kazanima gde su kuvane i pretvarane u sapun od ljudske masti. Taj pakleni proces ostavio je duboke ožiljke na preživelim logorašima koji su posle rata svaki sapun prekrštavali i sahranjivali kao poslednji čin dostojanstva prema mučenicima.
Tokom ustaško-nemačke ofanzive na Kozaru leta 1942. godine hiljade Srba žena, dece i staraca odvedeno je u Jasenovac. Mlaka je bila sabirno-stratišno mesto gde je vladala selekcija po telesnoj građi. Svedočenja logoraša, poput Milana Pjevića, opisuju velike kazane u kojima su Srbi kuvani, a mast skupljana za sapun. To nije bila samo industrijska grozota, bila je to sistematska dehumanizacija pravoslavnog naroda, deo genocidnog plana Pavelićevog režima koji je ciljao na potpuno istrebljenje Srba.
Preživeli su nosili traumu do kraja života. Koristili su samo šampone, a svaki komad sapuna koji bi ugledali prekrštavali su i zakopavali u zemlju. Jedna od takvih mučenica bila je Jela Vranješ iz Gradiške. Prošavši pakao logora i izgubivši celu porodicu, Jela je do smrti 1956. godine svaki sapun sahranjivala uz molitvu. Njena priča živi u usmenoj istoriji Potkozarja kao simbol neizbrisive boli.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Danas, dok se u nekim hrvatskim krugovima i zapadnim medijima pokušava minimizirati, ili relativizovati jasenovački genocid, sećanje na ove žrtve ostaje sveta dužnost srpskog naroda. Ovo nije samo prošlost, to je upozorenje na ono što se dešava kada fašizam dobije državu. Srpski narod pamti. I neće zaboraviti.
Piše: Stefan Stojanović
