Beograd 1867. godina. Turci konačno napuštaju grad, a Srbija s uzdignutom glavom kreće u novu epohu. Dok se Evropom širi svetlost električnog dinama i miris revolucije, u Beogradu, vatromet, muzika i prva varničenja slobodnog duha. Tada u masu ljudi na ulicama, kroz buku i dim baruta s apićem, zamišljeno prolazi Đorđe Pašona trgovac likerima, salepom i klakerom. I dok se narod raduje oslobođenju, Pašona već broji profite.
„Dosta je bilo gusala. Narodu treba smeh i zabava!“, vrzma mu se po glavi dok mu vatromet osvetljava ideju da otvori prvi srpski kabare.
Brat Janja mu drži leđa i puni police pićem, dok Pašona gradi zgradu na tadašnjoj periferiji, današnjoj adresi Braće Jugovića 16. Bulevar, kako ga krste, nikne 1867. godine iz temelja duboko ukopanih, bez arhitektonskog plana, jer gazda „zida sikiracijom“. U sali pansiona počinju da nastupaju „damen“ trupe iz Austrije i Češke. Beogradska gospoda pada u delirijum na prvi kan-kan. Dugačke crne suknje, čipkaste podvezice i svilenkaste čarape uzburkale su tadašnji moral. Muškarci skaču na pozornicu, konobari ih batinaju – zabava zagarantovana.
Pašona nije voleo škrte mušterije, za njih je postojala ulica niže – Skadarska. Tu su prognani slaboplatežni, kasnije samoprozvani boemi. Za Pašonu oni su bili „pijanci na crtu“. Njegov kabare bio je za one sa „puna usta, džepovi prazni“ – elitu tadašnjeg Beograda.
Posle nekoliko decenija, gazda prodaje zgradu zemljaku Vandelu Tomi za neverovatnih 150.000 dinara. Tomo ne menja biznis model – sala i dalje radi do duboko u noć. Od 1907. tamo se prikazuju prvi filmovi, a od 1928. godine zgrada postaje čuveni bioskop „Balkan“. Poslednji film tu je prikazan 2010. godine.
Pogled redakcije portala Srpski ugao:
Dok Beograd danas sanja o digitalnim kabareima i instant senzacijama, istorija nas podseća da su osmesi, ples i dobra čašica u temelju svakog istinskog oslobođenja. Zgrada na Braće Jugovića 16 nije samo arhitektura – ona je DNK boemskog duha prestonice.
Piše: Nina Stojanović
