Kragujevac je 1835. godine postao kolevka srpske kulture otvaranjem Knjaževsko-srpskog teatra. Inicijativu vizionara Joakima Vujića podržao je knez Miloš Obrenović, čime je tadašnja prestonica, u jeku modernizacije, dobila prvu pozorišnu instituciju po uzoru na evropske centre.
Status prestonice i političkog centra države, koji je Kragujevac imao između 1818. i 1841. godine, iskorišćen je za učvršćivanje državnosti. Iako bez formalnog obrazovanja, knez Miloš je kulturu tretirao kao moćno diplomatsko oruđe, pa je država direktno finansirala rad ustanove pod budnim okom samog vladara.
Premijerno izvođenje melodrame „Fernando i Jarika“ upriličeno je 15. februara 1835. tokom zasedanja Sretenjske skupštine. Pred delegate iz cele Srbije izašao je ansambl sastavljen od činovnika i đaka Gimnazije. Skromna scenografija upotpunjavana je rekvizitima iz kneževog konaka, a repertoar se pred publikom nalazio jednom sedmično i tokom praznika.
Ključna figura i „otac srpskog pozorišta“, Joakim Vujić, bio je personifikacija čitavog teatra — direktor, reditelj, glumac i scenograf koji je dela vešto prilagođavao domaćem mentalitetu. Istorijski kontinuitet traje do danas kroz obeležavanje Sretenja kao dana teatra, kada se za scenski doprinos uručuje prestižna Statueta „Joakim Vujić“.
Pogled redakcije portala Srpski Ugao
Smešten u nekadašnjoj zgradi Tipografije, Teatar je podignut na kamenim temeljima stare prestonice, tik uz knežev konak. Autentično zdanje preživelo je ratna razaranja i požare, zadržavajući svoj istorijski gabarit i prepoznatljivu arhitekturu. Danas ovaj prostor predstavlja najstariji aktivni pozorišni objekat u Srbiji i spomenik kulture od velikog značaja, koji ponosno čuva umetnički žar i srpsku tradiciju kroz vekove.
Piše: Stefan Bogdanović
